Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық құрылымы аумақтық құрылымынан немен ерекшеленеді?

Салалық құрылым ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және қызмет көрсету салаларының ЖІӨ-ге қосқан үлесі немесе жұмыскерлер саны бойынша арақатынасын көрсетеді. Аумақтық құрылым шаруашылықтың елдер мен аудандар бойынша бөлінуін көрсетеді: жоғары дамыған, ескі өнеркәсіпті, артта қалған аграрлық аудандар және жаңа игерілетін аудандар.

Неге тігін өнеркәсібі Азия елдеріне ауысты?

Тігін өнеркәсібі еңбекті көп қажет етеді: оның шығындарында еңбекақының үлесі жоғары. Сондықтан оны арзан еңбек ресурстары көп жерде орналастыру тиімді. Осы себепті ірі тігін өндірістері Бангладешке, Вьетнамға және Қытайға ауысты.

← Барлық тақырып: География

География · ҰБТ-ға арналған теория

Дүниежүзілік шаруашылықтың құрылымы

Дүниежүзілік шаруашылық салалар және аумақ бойынша зерттеледі: ЖІӨ-ні қай салалар береді, өндіріс неге қарай орналасады, аудандар немен ерекшеленеді.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 05 Экономикалық география. Геоэкономика

ҰТО спецификациясының тармағы: 14 Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық және аумақтық құрылымы

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 2–3 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Саланың ЖІӨ-дегі үлесін есептеп, шаруашылық құрылымы бойынша елдің типін анықтау
Саланың орналасуы қай факторға бағдарланатынын түсіндіру
Жоғары дамыған, ескі өнеркәсіпті, артта қалған аграрлық аудандарды және жаңа игерілетін аудандарды ажырату

Ең бастысы туралы қысқаша

ЖІӨ-дегі үлес. Саланың ЖІӨ-ге қосқан құнын бүкіл ЖІӨ-ге бөліп, 100 %-ға көбейтеді.
Елдердің типтері. Аграрлық елде ауыл шаруашылығының, индустриялық елде өнеркәсіптің, постиндустриалдық елде қызмет көрсетудің үлесі жоғары.
Орналастыру факторлары. Шикізатқа — цемент, целлюлоза, еңбекке — тігін өнеркәсібі, тұтынушыға — негізінен мұнай өңдеу, ғылымға — жоғары технологиялар бағдарланады.
Жоғары дамыған аудандар. Астаналар мен агломерацияларда ғылымды қажетсінетін өндіріс пен қызметтер дамыған: Үлкен Лондон, Иль-де-Франс.
Ескі өнеркәсіпті аудандар. Көбіне көмір мен қара металлургия негізінде қалыптасып, құлдырады: Рур, Саар, Валлония, Мидлендс.
Артта қалған аграрлық аудандар. Табыс төмен, жұмыссыздық жоғары, ауыл шаруашылығы басым: Меццоджорно (Италияның оңтүстігі).

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Орналасуы ең алдымен еңбек ресурстарына бағдарланатын сала

A)Целлюлоза-қағаз өнеркәсібі
B)Мұнай өңдеу өнеркәсібі
C)Цемент өнеркәсібі
D)Тігін өнеркәсібі

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Тігін өнеркәсібі — еңбекті көп қажет ететін сала: шығындарда еңбекақының үлесі жоғары, сондықтан ол арзан еңбек ресурстары көп жерде орналастырылады (сол себепті ірі тігін өндірістері Бангладешке, Вьетнамға, Қытайға ауысты). A — целлюлоза-қағаз өнеркәсібі шикізатқа (орманға) және суға бағдарланады: өндіріс суды көп қажет етеді және көп сүрек жұмсайды. B — мұнай өңдеу өнеркәсібі негізінен мұнай өнімдерін тұтынушыға жақын орналастырылады, шикі мұнай оған мұнай құбырлары арқылы жеткізіледі. C — цемент өнеркәсібі материалды көп қажет етеді және шикізатқа (әктас, мергель) бағдарланады.

Жиі кететін қателер

Сұралған саланың емес, басқа саланың үлесін алады. Жауап бермес бұрын қай сала сұралғанын тексер.
Бүкіл ЖІӨ-ге емес, бір-екі салаға ғана бөледі. Алдымен барлық салалардың көлемін (құнын) қосып, содан кейін ғана үлесті тап.
Ескі өнеркәсіпті ауданды артта қалған аграрлық аудандан ажыратпайды. Біріншісі — көбіне көмір мен металлургия негізінде қалыптасып, кейін құлдыраған аудан, екіншісі — ауыл шаруашылығы басым кедей аудан.
Мұнай өңдеуді тек шикізатқа бағдарланған сала деп санайды. Көбіне оны тұтынушыға жақын салады: шикі мұнай құбырлармен және танкерлермен жеткізіледі. Бірақ кен орны жанында да зауыттар бар, мысалы Атырау зауыты.

Тақырып бойынша сұрақтар

Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық құрылымы аумақтық құрылымынан немен ерекшеленеді?: Салалық құрылым ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және қызмет көрсету салаларының ЖІӨ-ге қосқан үлесі немесе жұмыскерлер саны бойынша арақатынасын көрсетеді. Аумақтық құрылым шаруашылықтың елдер мен аудандар бойынша бөлінуін көрсетеді: жоғары дамыған, ескі өнеркәсіпті, артта қалған аграрлық аудандар және жаңа игерілетін аудандар.
Неге тігін өнеркәсібі Азия елдеріне ауысты?: Тігін өнеркәсібі еңбекті көп қажет етеді: оның шығындарында еңбекақының үлесі жоғары. Сондықтан оны арзан еңбек ресурстары көп жерде орналастыру тиімді. Осы себепті ірі тігін өндірістері Бангладешке, Вьетнамға және Қытайға ауысты.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.