Елдің урбандалу деңгейі қалай есептеледі?

Қала тұрғындарының санын бүкіл халық санына бөліп, 100 %-ға көбейтеді. Мысалы, 12 млн адамның 7,2 млн-ы қалада тұрса, frac7,212· 100=60 %. Қалған 40 % — ауыл халқының үлесі. Екі сан да бір өлшем бірлігінде және бір күнгі жағдай бойынша алынуы керек.

Неліктен дамыған елдерде жұмыскерлердің көпшілігі қызмет көрсету саласында еңбек етеді?

Дамыған елдер постиндустриалдық сатыға өтті. Механикаландыру мен автоматтандыру ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптегі жұмыскерлер санын азайтты, ал сауда, қаржы, білім беру, денсаулық сақтау мен көлікке сұраныс өсті. Сондықтан онда жұмыскерлердің әдетте шамамен 70–80 %-ы қызмет көрсету саласында, ал бірнеше пайызы ғана ауыл шаруашылығында еңбек етеді.

← Барлық тақырып: География

География · ҰБТ-ға арналған теория

Еңбек ресурстары және урбандалу

Халық — шаруашылықтың басты ресурсы. Тақырыпта урбандалудың қалай өлшенетіні және Қазақстан мен даму деңгейі әртүрлі елдерде адамдардың қай салада еңбек ететіні түсіндіріледі.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 05 Экономикалық география. Геоэкономика

ҰТО спецификациясының тармағы: 13 Әлеуметтік-экономикалық ресурстар

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 1–2 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Тұрғындар саны бойынша урбандалу деңгейін және ауыл халқының үлесін есептеу
Еңбек ресурстарын, экономикалық белсенді халықты, жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздарды ажырату
Қазақстанда және әр типті елдерде халықтың ең көбі қай шаруашылық секторында еңбек ететінін анықтау

Ең бастысы туралы қысқаша

Урбандалу деңгейі. Қала халқының жалпы халық ішіндегі үлесі: қала тұрғындарының санын бүкіл халық санына бөліп, 100 %-ға көбейтеді. 100 %-ға дейінгі қалғаны — ауыл халқының үлесі.
Еңбек ресурстары. Жұмыс істеуге қабілетті халық: негізінен еңбекке қабілетті жастағылар, сондай-ақ жұмыс істейтін жасөспірімдер мен зейнеткерлер.
Экономикалық белсенді халық. Жұмыспен қамтылғандар мен жұмыс іздеп жүрген жұмыссыздар. Жұмыссыздық деңгейі бүкіл халықтан емес, осы топтан есептеледі.
Шаруашылық секторлары. Бірінші сектор — ауыл шаруашылығы мен шикізат өндіру, екіншісі — өңдеуші өнеркәсіп пен құрылыс, үшіншісі — қызмет көрсету.
Қазақстан. Жұмыспен қамтылғандардың ең көбі қызмет көрсету саласында; ауыл шаруашылығының жұмыспен қамтудағы үлесі қысқарды. Шикізат өндіру экспорттың едәуір бөлігін береді, бірақ бұл салада жұмыскерлер аз.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Елде 12 млн адам тұрады, оның 7{,}2 млн адамы қалаларда. Урбандалу деңгейі

A)60 %
B)40 %
C)72 %
D)6 %

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

Урбандалу деңгейі — барлық халық ішіндегі қала халқының үлесі: \frac{7{,}2}{12}\cdot 100=60 %. B нұсқасы (40 %) — ауыл халқының үлесі: \frac{12-7{,}2}{12}\cdot 100=40 %. C нұсқасы (72 %) — қала халқы жалпы халыққа бөлінбей, 10-ға көбейтілген: 7{,}2\cdot 10=72. D нұсқасы (6 %) — пайызға айналдырғанда 100-дің орнына 10-ға көбейтілген: \frac{7{,}2}{12}\cdot 10=6.

Жиі кететін қателер

Үлестерді шатастырып, қала халқының орнына ауыл халқының үлесін жазады. Сұрақты қайта оқып, қай топ сұралса, соны бүкіл халыққа бөл.
Үлесті пайызға айналдырғанда 100-дің орнына 10-ға көбейтеді. Өзіңді тексер: 12-нің 7,2-сі жартысынан көп, демек жауап 50 %-дан жоғары.
Жұмыспен қамту бойынша Қазақстанды аграрлық ел деп санайды. Бұл ескірген түсінік: қазір жұмыскерлердің ең көбі қызмет көрсету саласында.
Жұмыссыздық деңгейін бүкіл халықтан есептейді. Ол экономикалық белсенді халықтан, яғни жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздардың қосындысынан есептеледі.

Тақырып бойынша сұрақтар

Елдің урбандалу деңгейі қалай есептеледі?: Қала тұрғындарының санын бүкіл халық санына бөліп, 100 %-ға көбейтеді. Мысалы, 12 млн адамның 7,2 млн-ы қалада тұрса, \frac{7{,}2}{12}\cdot 100=60 %. Қалған 40 % — ауыл халқының үлесі. Екі сан да бір өлшем бірлігінде және бір күнгі жағдай бойынша алынуы керек.
Неліктен дамыған елдерде жұмыскерлердің көпшілігі қызмет көрсету саласында еңбек етеді?: Дамыған елдер постиндустриалдық сатыға өтті. Механикаландыру мен автоматтандыру ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптегі жұмыскерлер санын азайтты, ал сауда, қаржы, білім беру, денсаулық сақтау мен көлікке сұраныс өсті. Сондықтан онда жұмыскерлердің әдетте шамамен 70–80 %-ы қызмет көрсету саласында, ал бірнеше пайызы ғана ауыл шаруашылығында еңбек етеді.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.