Сыртқы сауда айналымының ЖІӨ-ге қатынасы қалай табылады?

Алдымен экспорт пен импортты қосады — бұл айналым. Содан кейін айналымды ЖІӨ-ге бөліп, 100 %-ға көбейтеді. Мысалы, экспорт 400, импорт 120, ЖІӨ 800 млрд доллар болса, айналым 520 млрд, ал қатынасы (520)/(800)· 100=65 %. Барлық шама бір өлшем бірлігінде және бір жылға алынады.

Неге елдерді жалпы ЖІӨ бойынша емес, жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша салыстырады?

Жалпы ЖІӨ елдің көлемі мен халық санына байланысты: үлкен елде тұрмыс деңгейі онша жоғары болмаса да, ол үлкен болуы мүмкін. Жан басына шаққандағы ЖІӨ — ЖІӨ-ні тұрғындар санына бөлгендегі мән. Ол өндірілген тауарлар мен қызметтер құнының бір тұрғынға қаншадан келетінін көрсетеді, сондықтан экономикалық даму деңгейін дәлірек сипаттайды.

← Барлық тақырып: География

География · ҰБТ-ға арналған теория

Дүниежүзілік шаруашылықтың үрдістері мен көрсеткіштері

Тақырып ҒТР дәуірінде дүниежүзілік шаруашылықтың қалай өзгеретінін және оны қандай көрсеткіштермен өлшейтінін қарастырады: ЖІӨ, сыртқы сауда, экономиканың ашықтығы.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 05 Экономикалық география. Геоэкономика

ҰТО спецификациясының тармағы: 15 Дүниежүзі шаруашылықтың даму үдерсітері мен көрсеткіштері

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 1–2 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

ҒТР дәуіріндегі өндірістің эволюциялық және революциялық даму жолдарын ажырату
Сыртқы сауда айналымын, сальдоны және айналымның ЖІӨ-ге қатынасын есептеу
Жан басына шаққандағы ЖІӨ-ні есептеу және дүниежүзілік шаруашылық дамуының басты үрдістерін түсіндіру

Ең бастысы туралы қысқаша

ҒТР. Ғылыми-техникалық революция — өндірістегі түбегейлі бетбұрыс: ғылым тікелей өндіргіш күшке айналады. Эволюциялық жол — бар техниканы жетілдіру, революциялық жол — мүлде жаңа техникаға көшу.
Экстенсивті және интенсивті өсу. Экстенсивті өсу жаңа ресурстар мен жұмыскерлер есебінен, ал интенсивті өсу еңбек өнімділігі мен технологиялар есебінен жүреді.
ЖІӨ. Елде бір жылда өндірілген түпкілікті тауарлар мен қызметтердің құны. Экономикалық даму деңгейін көбінесе жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша салыстырады: ЖІӨ тұрғындар санына бөлінеді.
Сыртқы сауда айналымы. Экспорт пен импорттың қосындысы. Сальдо — экспорттан импортты азайтқандағы айырма, экспорт көп болса, ол оң.
Үрдістер. Жаһандану, халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі, интеграция (ЕО, ЕАЭО), қызмет көрсету саласы үлесінің өсуі.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Елдің экспорты — 400 млрд доллар, импорты — 120 млрд доллар, ЖІӨ-і — 800 млрд доллар. Сыртқы сауда айналымының ЖІӨ-ге қатынасы

A)50 %
B)65 %
C)15 %
D)35 %

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

Сыртқы сауда айналымы — экспорт пен импорттың қосындысы: 400 + 120 = 520 млрд доллар. Оның ЖІӨ-ге қатынасы: \frac{520}{800} \cdot 100\% = 65\%. Қате нұсқалар: 50 % — тек экспорт алынған: \frac{400}{800} \cdot 100\% = 50\%; 15 % — тек импорт алынған: \frac{120}{800} \cdot 100\% = 15\%; 35 % — қосынды орнына сауда сальдосы (экспорт пен импорттың айырмасы) алынған: \frac{400 - 120}{800} \cdot 100\% = 35\%.

Жиі кететін қателер

Эволюциялық жолды революциялық жолмен шатастырады. Ескі техниканы жетілдіру мен қуатын арттыру — эволюциялық жол, түбегейлі жаңа технологияға көшу — революциялық жол.
Экстенсивті жолды ҒТР жолы деп атайды. Экстенсивті өсу жаңа ресурстар мен аумақтар есебінен жүреді, ал ҒТР жолдары — эволюциялық және революциялық.
Сыртқы сауда айналымын есептегенде тек экспортты немесе экспорт пен импорттың айырмасын алады. Айналым — қосынды, ал айырманы сальдо дейді.
Елдердің даму деңгейін жалпы ЖІӨ бойынша салыстырады. Үлкен елдің ЖІӨ-сі тұрмыс деңгейі онша жоғары болмаса да үлкен болуы мүмкін, сондықтан жан басына шаққандағы ЖІӨ алынады.

Тақырып бойынша сұрақтар

Сыртқы сауда айналымының ЖІӨ-ге қатынасы қалай табылады?: Алдымен экспорт пен импортты қосады — бұл айналым. Содан кейін айналымды ЖІӨ-ге бөліп, 100 %-ға көбейтеді. Мысалы, экспорт 400, импорт 120, ЖІӨ 800 млрд доллар болса, айналым 520 млрд, ал қатынасы \frac{520}{800}\cdot 100=65 %. Барлық шама бір өлшем бірлігінде және бір жылға алынады.
Неге елдерді жалпы ЖІӨ бойынша емес, жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша салыстырады?: Жалпы ЖІӨ елдің көлемі мен халық санына байланысты: үлкен елде тұрмыс деңгейі онша жоғары болмаса да, ол үлкен болуы мүмкін. Жан басына шаққандағы ЖІӨ — ЖІӨ-ні тұрғындар санына бөлгендегі мән. Ол өндірілген тауарлар мен қызметтер құнының бір тұрғынға қаншадан келетінін көрсетеді, сондықтан экономикалық даму деңгейін дәлірек сипаттайды.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.