ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: География

География · ҰБТ-ға арналған теория

Геосаясат және Қазақстанның орны

Геосаясат елдің картадағы орны оның саясатына және көршілерімен байланысына қалай әсер ететінін түсіндіреді. Тақырып Қазақстанның әлемдегі орнын түсінуге көмектеседі.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 06 Елтану және саяси география негіздері. Геосаясат

ҰТО спецификациясының тармағы: 20 Геосаясат негіздері

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 1 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Елдің геосаяси жағдайын бағалау: көршілері, мұхитқа шығуы, транзиттік жолдары.
  • Халықаралық қатынастардың биполярлы және көпполярлы жүйелерін ажырату.
  • Қазақстанның ядролық қарусыздану мен өңірлік ынтымақтастықтағы негізгі қадамдарын білу.

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Геосаясат. Елдің орны (көршілері, теңізге шығуы, ресурстары, көлік жолдары) оның саясатына қалай әсер ететінін зерттейді.
  • Құрлықішілік елдер. Дүниежүзілік мұхитқа шыға алмайды (Каспий — тұйық су айдыны). Ең ірісі — Қазақстан. Өзбекстан мен Лихтенштейн екі рет құрлықішілік: олардың көршілерінің де мұхитқа шығатын жолы жоқ.
  • Биполярлы әлем. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ пен НАТО (1949) КСРО мен Варшава шартына (1955) қарсы тұрды — «қырғи-қабақ соғыс». Ол 1991 жылы КСРО ыдырағанда аяқталды.
  • Көпполярлы әлем. 1991 жылдан кейін АҚШ жалғыз алып держава болды (бірполярлы әлем), кейін бірнеше күш орталығы қалыптасты: АҚШ, ЕО, Қытай, Ресей.
  • Ядролық қарудан бас тарту. 1991 жылғы 29 тамызда Семей сынақ полигоны жабылды, кейін Қазақстан ядролық қарудан өз еркімен бас тартты. 2006 жылы Семейде Орталық Азияда ядролық қарудан бос аймақ туралы шартқа қол қойылды.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Дүниежүзілік мұхиттан кемінде екі елдің аумағымен бөлінген Орталық Азия мемлекеті
  • A)Қазақстан
  • B)Қырғызстан
  • C)Өзбекстан
  • D)Тәжікстан
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: C

Өзбекстан тек Қазақстанмен, Қырғызстанмен, Тәжікстанмен, Түрікменстанмен және Ауғанстанмен шектеседі. Бұл елдердің ешқайсысының Дүниежүзілік мұхитқа шығатын жолы жоқ, ал Каспий теңізі — тұйық су айдыны, мұхитқа жатпайды. Сондықтан Өзбекстаннан мұхитқа жету үшін кемінде екі елдің аумағын кесіп өту керек: Өзбекстан — «екі рет құрлықішілік» мемлекет. Әлемде мұндай жағдайдағы тағы бір ел ғана бар, ол — Лихтенштейн. Қалған нұсқалардың да теңізге шығатын жолы жоқ, бірақ олар теңіз жағалауындағы елмен шектеседі, сондықтан мұхитқа жету үшін бір елдің аумағын кесіп өту жеткілікті. A: Қазақстан Ресеймен және Қытаймен шектеседі. B: Қырғызстан Тынық мұхитқа шығатын Қытаймен шектеседі. D: Тәжікстан да Қытаймен шектеседі.
2006 жылы Орталық Азияда ядролық қарудан бос аймақ туралы шартқа қол қойылған қала
  • A)Астана
  • B)Семей
  • C)Ташкент
  • D)Алматы
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

Орталық Азияда ядролық қарудан бос аймақ туралы шартқа өңірдің бес мемлекеті 2006 жылғы 8 қыркүйекте Семейде (сол кезде Семипалатинск) қол қойды. Қала символдық мағынада таңдалды: оның маңында 1991 жылы жабылған Семей ядролық сынақ полигоны болды. A: Астана — Қазақстанның астанасы, бірақ шартқа онда қол қойылған жоқ. C: Ташкент — ядролық қарудан бос аймақ идеясын ұсынған Өзбекстанның астанасы, алайда қол қою орны басқа. D: Алматы — Қазақстанның ең ірі қаласы әрі бұрынғы астанасы, шартқа қол қоюға қатысы жоқ.

Жиі кететін қателер

  • Каспийді мұхитқа шығатын жол деп санайды. Ол тұйық су айдыны, сондықтан Каспий жағалауындағы Қазақстан мен Түрікменстан құрлықішілік ел болып қала береді.
  • Қазақстанды екі рет құрлықішілік ел дейді. Ол мұхитқа шығатын Ресеймен және Қытаймен шектеседі; мұндай мәртебе Өзбекстанға тән.
  • АҚШ пен Қытайдың бәсекесін XX ғасырдың биполярлы әлеміне жатқызады. Ол кезде полюстер АҚШ пен КСРО болды (НАТО мен Варшава шартындағы одақтастарымен), ал АҚШ пен Қытай бәсекесі — қазіргі әлемнің белгісі.
  • 2006 жылғы шартқа қол қойылған жерді Астанамен немесе Ташкентпен шатастырады. Оған бұрынғы ядролық полигонның маңындағы Семейде қол қойылды.

Тақырып бойынша сұрақтар

«Екі рет құрлықішілік ел» дегеніміз не?
Дүниежүзілік мұхитқа өзі де, барлық көршілері де шыға алмайтын елді осылай атайды. Мұхит портына жету үшін кемінде екі мемлекеттің аумағын кесіп өту керек. Әлемде мұндай екі ел бар: Орталық Азиядағы Өзбекстан және Еуропадағы Лихтенштейн.
Қазақстан ядролық қаруды таратпау ісіне қандай үлес қосты?
1991 жылғы 29 тамызда Семей ядролық сынақ полигоны жабылды. Кейін Қазақстан КСРО ыдырағаннан соң өз аумағында қалған ядролық қарудан өз еркімен бас тартып, Ядролық қаруды таратпау туралы шартқа ядролық қаруы жоқ мемлекет ретінде қосылды. 2006 жылы Семейде Орталық Азия елдері ядролық қарудан бос аймақ туралы шартқа қол қойды.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.