Ғарыштық түсірілімнің кеңістіктік ажыратымдылығы деген не?

Бұл — түсірілімдегі бір пиксель бейнелейтін жер учаскесінің өлшемі. Мысалы, ажыратымдылығы 30 м болса, бір пиксельге 30 м × 30 м шаршы, яғни 900 м² сәйкес келеді. Пиксель жерде неғұрлым кіші болса, түсірілімде соғұрлым ұсақ бөлшектер көрінеді. Учаскенің ауданы пиксель санын бір пиксельдің ауданына көбейту арқылы табылады.

ГАЖ-дағы растрлық деректердің векторлықтан айырмасы неде?

Растрлық деректер — әрқайсысының өз мәні бар пиксель-ұяшықтардың торы; ғарыштық түсірілімдер мен биіктік карталары осылай сақталады. Векторлық деректер нысандарды нүкте, сызық және полигон арқылы сипаттайды: қаланы нүктемен, өзенді сызықпен, облыс шекарасын полигонмен көрсетуге болады. ГАЖ-да деректердің екі түрі де бір картада қабат-қабат болып біріктіріледі.

← Барлық тақырып: География

География · ҰБТ-ға арналған теория

ГАЖ, ғарыштық түсірілім және навигация

Бұл тақырып геоақпараттық жүйелер, ғарыштық түсірілімдер және спутниктік навигация туралы: бүгінде географиялық деректер осы құралдармен жиналып, талданады.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Картография және геоинформатика

ҰТО спецификациясының тармағы: 03 Геоинформатика негіздері

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 1–2 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

ГАЖ дегеннің не екенін түсіндіріп, растрлық және векторлық деректерді ажырата білу.
Пиксель саны мен пиксельдің жердегі өлшемі бойынша учаскенің ауданын есептей білу.
Спутниктік навигациялық жүйелерді, оларды жасаған елдер мен бірлестіктерді (Еуропалық Одақ), сондай-ақ негізгі ГАЖ бағдарламаларын атай білу.

Ең бастысы туралы қысқаша

ГАЖ. Координаттарға байланыстырылған деректерді жинап, сақтап, талдап, картаға түсіретін компьютерлік жүйе; деректер қабаттар түрінде сақталады.
Растр және вектор. Растр — пиксельдер торы (ғарыштық түсірілімдер); вектор — нүкте, сызық және полигон (қалалар, өзендер, шекаралар).
Түсірілім ажыратымдылығы. Пиксельдің жердегі өлшемі: ол неғұрлым кіші болса, түсірілім соғұрлым егжей-тегжейлі. Учаске ауданы = пиксель саны × бір пиксельдің ауданы.
Аудан бірліктері. 1 га = 10\,000 м², 1 км² = 100 га.
Спутниктік навигация. GPS — АҚШ, ГЛОНАСС — Ресей, Galileo — Еуропалық Одақ, BeiDou — Қытай; қабылдағыш өз координаттарын бірнеше спутниктің сигналы арқылы анықтайды.
ГАЖ бағдарламалары. ArcGIS — Esri (АҚШ) компаниясының өнімі; QGIS — ашық кодты еркін (тегін) бағдарлама.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Ғарыштық түсірілімдегі пиксельдің жергілікті жердегі өлшемі — 30 м × 30 м. 400 пиксельмен бейнеленген учаскенің ауданы

A)1{,}2 га
B)3{,}6 га
C)360 га
D)36 га

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Бір пиксельдің ауданы: 30 \cdot 30 = 900 м². Учаскенің ауданы: 400 \cdot 900 = 360\,000 м². 1 га = 10\,000 м² болғандықтан, 360\,000 : 10\,000 = 36, яғни 36 га. A — 1{,}2 га: қабырғаны квадратқа шығармаған, 400 \cdot 30 = 12\,000 м², бұл 1{,}2 га. B — 3{,}6 га: аударғанда 1 га-ны 100\,000 м² деп алған. C — 360 га: аударғанда 1 га-ны 1000 м² деп алған.

Еуропалық Одақ құрған жаһандық навигациялық спутниктік жүйе

A)GPS
B)Galileo
C)ГЛОНАСС
D)BeiDou

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

Жаһандық навигациялық спутниктік жүйелер қабылдағыштың координаттарын спутниктердің сигналдары бойынша анықтайды. Galileo жүйесін Еуропалық Одақ құрған — жауабы B. A — GPS АҚШ-та құрылған, ол ең белгілі жүйе болғандықтан, оны жиі қате атайды. C — ГЛОНАСС — Ресейдің жүйесі. D — BeiDou — Қытайдың жүйесі.

Жиі кететін қателер

Пиксель санын пиксельдің қабырғасына көбейтеді. Алдымен бір пиксельдің ауданын табу керек: қабырғасы квадратқа шығарылады, мысалы, пиксель 30 м болса, ауданы 30 \cdot 30 = 900 м².
Гектарға аударғанда қателеседі. 1 га — қабырғасы 100 м шаршы, яғни 10\,000 м²; 1 км²-де 100 га бар.
Кез келген навигациялық жүйені GPS деп атайды. GPS — АҚШ жүйесі; Ресейдің жүйесі — ГЛОНАСС, Еуропалық Одақтың жүйесі — Galileo, Қытайдың жүйесі — BeiDou.
Растр мен векторды шатастырады. Ғарыштық түсірілім пиксельдерден тұрады — бұл растр; сызықпен салынған жолдар, өзендер, шекаралар — вектор.

Тақырып бойынша сұрақтар

Ғарыштық түсірілімнің кеңістіктік ажыратымдылығы деген не?: Бұл — түсірілімдегі бір пиксель бейнелейтін жер учаскесінің өлшемі. Мысалы, ажыратымдылығы 30 м болса, бір пиксельге 30 м × 30 м шаршы, яғни 900 м² сәйкес келеді. Пиксель жерде неғұрлым кіші болса, түсірілімде соғұрлым ұсақ бөлшектер көрінеді. Учаскенің ауданы пиксель санын бір пиксельдің ауданына көбейту арқылы табылады.
ГАЖ-дағы растрлық деректердің векторлықтан айырмасы неде?: Растрлық деректер — әрқайсысының өз мәні бар пиксель-ұяшықтардың торы; ғарыштық түсірілімдер мен биіктік карталары осылай сақталады. Векторлық деректер нысандарды нүкте, сызық және полигон арқылы сипаттайды: қаланы нүктемен, өзенді сызықпен, облыс шекарасын полигонмен көрсетуге болады. ГАЖ-да деректердің екі түрі де бір картада қабат-қабат болып біріктіріледі.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.