Неліктен қыналарды ауа тазалығының индикаторы ретінде пайдаланады?

Қыналар суды және онда еріген заттарды бүкіл бетімен тікелей ауадан және жауын-шашыннан сіңіреді, зиянды газдардан, әсіресе күкіртті газдан, қорғанысы жоқтың қасы. Ауа ластанса, олар қуарып, жойылады, түрлері азаяды. Сондықтан ағаш қабығы мен тастағы қыналар көп болса, ауа таза деп есептеледі. Бұл — биоиндикациялық әдістің мысалы.

Мониторингтің аумақты бір рет зерттеуден айырмашылығы неде?

Бір реттік зерттеу орта жағдайын тек бақылау жүргізілген сәтте көрсетеді. Мониторинг — бірыңғай бағдарлама бойынша тұрақты пункттерде қайталанып отыратын бақылаулар жүйесі. Оның көмегімен әр жылдың деректерін салыстырып, орта жақсарып жатыр ма, нашарлап жатыр ма, соны көруге және болжам жасауға болады. Мониторинг жергілікті, аймақтық және жаһандық болып бөлінеді.

← Барлық тақырып: География

География · ҰБТ-ға арналған теория

Геоэкологиялық зерттеу әдістері

Геоэкология адамның шаруашылық әрекеті табиғи ортаны қалай өзгертетінін және оның жағдайын қандай әдістермен бағалайтынын зерттейді. Тақырып ластану мен индикаторлар туралы есептерде керек.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 03 Физикалық география. Табиғатты пайдалану және геоэкология

ҰТО спецификациясының тармағы: 10 Геоэкологиялық зерттеулер негіздері

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 1 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Геоэкологиялық зерттеу әдістерін ажырату: мониторинг, биоиндикациялық, геохимиялық, картографиялық, статистикалық әдістер.
Индикатор өсімдіктерге қарап топырақтың қасиеттері мен орта жағдайын анықтау.
Ортаға түсетін жүктеменің үлестік көрсеткіштерін, мысалы, бір тұрғынға шаққандағы шығарындыны есептеу.

Ең бастысы туралы қысқаша

Мониторинг. Ортаны бірыңғай бағдарлама бойынша тұрақты пункттерде үнемі бақылау: өзгерістер байқалады, болжам жасауға болады.
Биоиндикация. Ортаны тірі ағзаларға қарап бағалау: олардың бар-жоғы, қуарып-солуы, түрлік құрамы ескеріледі. Қыналар ауаның ластануына сезімтал.
Индикатор өсімдіктер. Сораңдар топырақтың тұзданғанын, қырықбуындар мен сфагнум мүктері қышқыл әрі шамадан тыс ылғалды топырақты көрсетеді.
Геохимиялық әдіс. Топырақтың, судың, ауаның, тау жыныстарының химиялық құрамын анықтап, оны ШРК-мен — шекті рұқсат етілген концентрациямен салыстырады.
Картографиялық әдіс. Карталардан ластанған жерлердің ауданы мен шекарасы көрінеді. Аэроғарыштық (қашықтықтан) әдіс — бөлек әдіс: ортаны ғарыштық түсірілімдер арқылы зерттейді, карталар да солар бойынша жаңартылады.
Бір тұрғынға шаққандағы шығарынды. \frac{M}{N}, мұндағы M — шығарындылар массасы, N — тұрғындар саны (N>0). Қажет болса, бірлікті аударамыз: 1 т = 1000 кг.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Қоршаған орта жағдайын тірі ағзалардың реакциясы мен түрлік құрамы бойынша бағалау әдісі

A)биоиндикациялық
B)геохимиялық
C)салыстырмалы-географиялық
D)статистикалық

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

Биоиндикациялық әдіс (биоиндикация) орта сапасын тірі ағзалар — биоиндикаторлар бойынша бағалайды: олардың болуы немесе жойылуы, қуарып-солуы, түрлік құрамының өзгеруі бойынша. Мысалы, қыналар ауаның ластануына сезімтал. B — геохимиялық әдіс те орта жағдайын бағалайды, бірақ ағзалардың реакциясы бойынша емес, топырақтың, судың және тау жыныстарының химиялық құрамы бойынша. C — салыстырмалы-географиялық әдіс әртүрлі аумақтарды салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды. D — статистикалық әдіс бақылаулардың сандық деректерін өңдейді, ағзалардың өзін зерттемейді.

Жиі кететін қателер

Биоиндикацияны геохимиялық әдіспен шатастыру. Ортаны ағзаларға қарап бағаласа — биоиндикация, топырақ пен судың химиялық құрамына қарап бағаласа — геохимиялық әдіс.
Тоннаны килограмға аудармау: бір адамға 0{,}3 т — бұл 0{,}3 кг емес, 300 кг. Жауаптағы бірлікті тексеріп ал.
Керісінше бөлу — тұрғындар санын шығарынды массасына бөлу. Алымында масса, бөлімінде масса бөлінетін шама (мысалы, тұрғындар саны) тұрады.
Қырықбуын мен сфагнумды тұздану белгісі деп ойлау. Олар қышқыл топырақты көрсетеді, ал тұзданудың белгісі — галофиттер, мысалы, сораңдар.

Тақырып бойынша сұрақтар

Неліктен қыналарды ауа тазалығының индикаторы ретінде пайдаланады?: Қыналар суды және онда еріген заттарды бүкіл бетімен тікелей ауадан және жауын-шашыннан сіңіреді, зиянды газдардан, әсіресе күкіртті газдан, қорғанысы жоқтың қасы. Ауа ластанса, олар қуарып, жойылады, түрлері азаяды. Сондықтан ағаш қабығы мен тастағы қыналар көп болса, ауа таза деп есептеледі. Бұл — биоиндикациялық әдістің мысалы.
Мониторингтің аумақты бір рет зерттеуден айырмашылығы неде?: Бір реттік зерттеу орта жағдайын тек бақылау жүргізілген сәтте көрсетеді. Мониторинг — бірыңғай бағдарлама бойынша тұрақты пункттерде қайталанып отыратын бақылаулар жүйесі. Оның көмегімен әр жылдың деректерін салыстырып, орта жақсарып жатыр ма, нашарлап жатыр ма, соны көруге және болжам жасауға болады. Мониторинг жергілікті, аймақтық және жаһандық болып бөлінеді.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.