ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Химия

Химия · ҰБТ-ға арналған теория

Есептер: формула, шығым, қоспалар

Бұл тақырыпта есептердің негізгі түрлері жиналған: органикалық заттың формуласын шығару, өнім шығымы, қоспалар, параллель реакциялар және реакция жылдамдығы.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 06 Есептер

ҰТО спецификациясының тармағы: 19 Жану өнімдері бойынша заттардың молекулалық формуларын анықтау, параллель жүретін реакциялар теңдеулері, теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы өнімнің шығымын есептеуге, кинетикаға, қоспаларға есептер шығару

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 3–4 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Жану өнімдерінің массасы немесе көлемі және бу тығыздығы бойынша заттың молекулалық формуласын табу
  • Параллель жүретін реакциялардың теңдеулерін құрып, солар арқылы қоспаның құрамын анықтау
  • Өнімнің теориялық мүмкін мөлшерімен салыстырғандағы шығымын, оның ішінде бірнеше сатылы процесте есептеу
  • Кинетикаға есептер шығару: орташа жылдамдық және теңдеу коэффициенттері бойынша концентрацияның өзгерісі

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Жану өнімдері. C, H, O элементтерінен тұратын зат толық жанғанда n(\mathrm{C}) = n(\mathrm{CO_2}), n(\mathrm{H}) = 2n(\mathrm{H_2O}). Оттек массасын табу үшін үлгі массасынан m(\mathrm{C}) мен m(\mathrm{H}) шегеріледі; айырма нөл болса, оттек жоқ.
  • Молярлық масса. M = D \cdot M(\mathrm{Y}), мұндағы D — зат буының Y газы бойынша салыстырмалы тығыздығы (M(\mathrm{H_2}) = 2, ауа — 29 г/моль). Атомдар қатынасы қарапайым формуланы, ал M шын формуланы береді.
  • Өнім шығымы. \eta = \frac{m_1}{m_0} \cdot 100\%, мұндағы m_1 — алынған масса, m_0 — теңдеу бойынша есептелген масса. Сатылардың шығымдары көбейтіледі.
  • Қоспалар. Екі құраушы да әрекеттессе, мөлшерлерін x және y деп белгілеп, қоспа массасы мен өнімдер бойынша теңдеулер жүйесін шешеді. Біреуі ғана әрекеттессе, оны өнім бойынша бірден табады.
  • Реакция жылдамдығы. v = \frac{|\Delta c|}{\Delta t} — орташа жылдамдық, моль/(л·с). Әр заттың концентрация өзгерісі теңдеу коэффициенттеріне пропорционал.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Массасы 96 г күкіртті жаққанда күкірт(IV) оксидінің шығымы 90 % болды; алынған газды катализатор қатысында күкірт(VI) оксидіне дейін тотықтырғанда шығым 80 % болды. Алынған күкірт(VI) оксидінің массасы. A_r(\mathrm{O}) = 16, A_r(\mathrm{S}) = 32
  • A)216 г
  • B)172{,}8 г
  • C)192 г
  • D)240 г
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

\mathrm{S} + \mathrm{O_2} \rightarrow \mathrm{SO_2}, 2\mathrm{SO_2} + \mathrm{O_2} \rightleftarrows 2\mathrm{SO_3}: әр моль күкірттен теориялық түрде бір моль \mathrm{SO_3} алынады. n(\mathrm{S}) = \frac{96}{32} = 3 моль, \mathrm{SO_3} теориялық массасы: 3 \cdot 80 = 240 г. Екі сатының шығымдары көбейтіледі: m(\mathrm{SO_3}) = 240 \cdot 0{,}9 \cdot 0{,}8 = 172{,}8 г. Қателер: 216 г — тек бірінші сатының шығымы ескерілген: 240 \cdot 0{,}9 = 216 г; 192 г — тек екінші сатының шығымы ескерілген: 240 \cdot 0{,}8 = 192 г; 240 г — бұл теориялық масса, шығымдар ескерілмеген.
Реакция \mathrm{A} + 2\mathrm{B} \rightarrow \mathrm{C} теңдеуі бойынша жүреді. \mathrm{B} затының бастапқы концентрациясы 1{,}5 моль/л, \mathrm{A} заты бойынша реакцияның орташа жылдамдығы 0{,}03 моль/(л·с). 10 с өткеннен кейінгі \mathrm{B} затының концентрациясы
  • A)1{,}2 моль/л
  • B)1{,}35 моль/л
  • C)0{,}9 моль/л
  • D)0{,}6 моль/л
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: C

\Delta c(\mathrm{A}) = v \cdot t = 0{,}03 \cdot 10 = 0{,}3 моль/л. Теңдеу бойынша \mathrm{A} мен \mathrm{B} заттары 1 : 2 мольдік қатынаста әрекеттеседі, сондықтан \Delta c(\mathrm{B}) = 2 \cdot 0{,}3 = 0{,}6 моль/л. c(\mathrm{B}) = 1{,}5 - 0{,}6 = 0{,}9 моль/л. Қате нұсқалар: 1{,}2 моль/л — 2 коэффициенті ескерілмеген (1{,}5 - 0{,}3); 1{,}35 моль/л — \mathrm{A} концентрациясының өзгерісі екіге көбейтудің орнына екіге бөлінген; 0{,}6 моль/л — \mathrm{B} концентрациясының 10 с өткеннен кейінгі мәні емес, оның өзгерісі табылған.

Жиі кететін қателер

  • n(\mathrm{H}) = n(\mathrm{H_2O}) деп алады. Су молекуласында сутектің екі атомы бар, сондықтан сутек атомдарының мөлшері су мөлшерінен екі есе көп.
  • Оттекті ескермейді: C мен H массаларының қосындысы үлгі массасынан аз болса, айырмасы оттекке тиесілі, оны формулаға қосу керек.
  • Екі сатылы процесте бір ғана сатының шығымын алады немесе пайыздарды қосады. Сатылардың шығымдары көбейтіледі: 0{,}9 \cdot 0{,}8 = 0{,}72.
  • Коэффициенттерді ескермейді: \mathrm{A} + 2\mathrm{B} \rightarrow \mathrm{C} реакциясында B концентрациясы A-ға қарағанда екі есе көп өзгереді. Тағы бір қақпан — жауапқа концентрацияның соңғы мәнінің орнына оның өзгерісін жазу.

Тақырып бойынша сұрақтар

Жану өнімдері бойынша заттың формуласы қалай табылады?
Алдымен n(\mathrm{C}) = n(\mathrm{CO_2}) және n(\mathrm{H}) = 2n(\mathrm{H_2O}) мөлшерлерін табады. Үлгі массасынан көміртек пен сутек массаларын шегергенде қалғаны оттекке тиесілі. n(\mathrm{C}) : n(\mathrm{H}) : n(\mathrm{O}) қатынасын бүтін сандарға келтірсе, қарапайым формула шығады. Оны молярлық массамен салыстырады: \mathrm{CH_2} және M = 28 г/моль болса, формула — \mathrm{C_2H_4}.
Процесс бірнеше сатыдан тұрса, шығым қалай есептеледі?
Алдымен әр саты толық жүреді деп есептеп, соңғы өнімнің теориялық массасын теңдеулер бойынша табады. Содан кейін оны барлық сатылардың үлеспен көрсетілген шығымдарына көбейтеді. Мысалы, шығымдар 90 % және 80 % болса, жалпы шығым 0{,}9 \cdot 0{,}8 = 0{,}72, яғни 72 %. Пайыздарды қосуға да, олардың орташа мәнін алуға да болмайды.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.