ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Химия

Химия · ҰБТ-ға арналған теория

Есептер: қоспалар, шығым, кинетика, электролиз

Тақырып химиядағы аралас есептерді қамтиды. Есепте бірнеше реакция жүргенде, шығым 100 %-дан аз болғанда немесе реакция жағдайы өзгергенде керек.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 06 Есептер

ҰТО спецификациясының тармағы: 18 Әрекеттесуші массалар заңына, параллель жүретін реакциялар теңдеулері, теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы өнімнің шығымын есептеуге, кинетикаға, олеумге, орынбасу реакциялары бойынша есептеулер (пластинка), қоспаларға, электролизге есептер шығару

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 3–4 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Әрекеттесуші массалар заңы және Вант-Гофф ережесі бойынша реакция жылдамдығының өзгерісін есептеу
  • Әр құраушыға жеке теңдеу құрып, қоспаларға және параллель реакцияларға есеп шығару
  • Теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы өнімнің шығымын табу
  • Олеумге, тұз ерітіндісіндегі пластинкаға және электролизге есеп шығару

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Әрекеттесуші массалар заңы. a\mathrm{A} + b\mathrm{B} \rightarrow өнімдер элементар (бір сатылы) реакциясы үшін v = k \cdot [\mathrm{A}]^a \cdot [\mathrm{B}]^b, мұндағы k — жылдамдық константасы. Қатты заттар өрнекке кірмейді.
  • Вант-Гофф ережесі. \frac{v_2}{v_1} = \gamma^{\frac{t_2 - t_1}{10}}, мұндағы t_1 мен t_2 — температуралар, \gamma — температуралық коэффициент, әдетте 2-ден 4-ке дейін.
  • Шығым. \eta = \frac{m_{\text{практ}}}{m_{\text{теор}}}, мұндағы m_{\text{теор}} — теңдеу бойынша табылған масса.
  • Қоспалар. Құраушылардың мөлшерін x және y деп белгілеп, реакция теңдеулері бойынша қоспа массасы мен өнім мөлшеріне қатысты теңдеулер жүйесін құрады.
  • Олеум. \mathrm{SO_3}-тің \mathrm{H_2SO_4}-тегі ерітіндісі. \mathrm{SO_3} сумен әрекеттеседі: \mathrm{SO_3 + H_2O \rightarrow H_2SO_4}, 80 г \mathrm{SO_3}-тен 98 г қышқыл түзіледі.
  • Пластинка. \mathrm{Fe + CuSO_4 \rightarrow FeSO_4 + Cu}: 1 моль \mathrm{Fe} әрекеттескенде пластинка 64 - 56 = 8 г ауырлайды.
  • Фарадей заңы. m = \frac{M \cdot I \cdot \tau}{z \cdot F}, мұндағы I — ток күші, \tau — уақыт (с), z — бір бөлшекке келетін электрон саны, F \approx 96500 Кл/моль.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Құрамында 0{,}1 моль мырыш және 0{,}1 моль алюминий бар қоспа тұз қышқылының артық мөлшерінде ерітілді. Бөлінген сутектің көлемі (л, қ.ж.). V_m = 22{,}4 л/моль.
  • A)4{,}48
  • B)8{,}96
  • C)2{,}24
  • D)5{,}6
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Реакциялар: \mathrm{Zn} + 2\mathrm{HCl} \rightarrow \mathrm{ZnCl_2} + \mathrm{H_2} және 2\mathrm{Al} + 6\mathrm{HCl} \rightarrow 2\mathrm{AlCl_3} + 3\mathrm{H_2}. Мырыштан: n_1(\mathrm{H_2}) = n(\mathrm{Zn}) = 0{,}1 моль. Алюминийден: n_2(\mathrm{H_2}) = \frac{3}{2} \cdot 0{,}1 = 0{,}15 моль. Барлығы n(\mathrm{H_2}) = 0{,}1 + 0{,}15 = 0{,}25 моль, V = 0{,}25 \cdot 22{,}4 = 5{,}6 л. Жауап D. A нұсқасы (4{,}48) — алюминий мен сутекке 1 : 1 қатынасы телінген: (0{,}1 + 0{,}1) \cdot 22{,}4. B нұсқасы (8{,}96) — 3 коэффициенті алынып, 2 санына бөлінбеген: (0{,}1 + 3 \cdot 0{,}1) \cdot 22{,}4. C нұсқасы (2{,}24) — тек мырыш ескерілген: 0{,}1 \cdot 22{,}4.
Кучеров реакциясы бойынша 104 г ацетиленнен теориялық мүмкіндікпен салыстырғанда 50 % шығыммен этаналь \mathrm{CH_3CHO} алынды. Алынған этанальдың массасы. M(\mathrm{C_2H_2}) = 26 г/моль, M(\mathrm{CH_3CHO}) = 44 г/моль.
  • A)88 г
  • B)176 г
  • C)52 г
  • D)352 г
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

\mathrm{C_2H_2} + \mathrm{H_2O} \rightarrow \mathrm{CH_3CHO} (катализатор — сынап(II) тұздары). n(\mathrm{C_2H_2}) = \frac{104}{26} = 4 моль, теңдеу бойынша n(\mathrm{CH_3CHO}) = 4 моль. Этанальдың теориялық массасы: 4 \cdot 44 = 176 г. Практикалық масса: 176 \cdot \frac{50}{100} = 88 г. 176 г жауабы — шығым ескерілмеген. 52 г жауабы — шығым этанальға көшпей, ацетилен массасына қолданылған. 352 г жауабы — теориялық масса шығым үлесіне көбейтудің орнына бөлінген.

Жиі кететін қателер

  • Металл мен бөлінетін сутектің мөлшерлік қатынасын барлық металға бірдей деп алу. Теңдеулер бойынша 1 моль \mathrm{Zn} 1 моль \mathrm{H_2} береді, 1 моль \mathrm{Al} — 1{,}5 моль; мыс тұз қышқылымен әрекеттеспейді.
  • Шығымға қатысты амалдарды шатастыру: теңдеу бойынша табылған өнім массасын \eta-ға көбейтеді, ал берілген мөлшердегі өнімді алуға керек шикізат массасын \eta-ға бөліп табады.
  • Әрекеттесуші массалар заңында дәреже көрсеткішін ұмыту. \mathrm{2NO + O_2 \rightarrow 2NO_2} реакциясында \mathrm{NO} концентрациясы екі есе артса, жылдамдық 2 есе емес, 4 есе артады.
  • Пластинка есебінде пластинкаға бөлінген металдың бүкіл массасын қосу. Пластинка массасы айырма шамасына өзгереді: бөлінген металдың массасынан ерітіндіге өткен металдың массасын шегереді.

Тақырып бойынша сұрақтар

Вант-Гофф ережесі бойынша қыздырғанда реакция жылдамдығының өзгерісі қалай табылады?
Ереже: \frac{v_2}{v_1} = \gamma^{\frac{t_2 - t_1}{10}}, мұндағы \gamma — температуралық коэффициент, t_1 мен t_2 — бастапқы және соңғы температуралар. Мысалы, \gamma = 2 болғанда температураны 30 градусқа көтерсе, жылдамдық 2^3 = 8 есе артады. Салқындатқанда көрсеткіш теріс болады да, жылдамдық кемиді. Ереже жуықтап қана орындалады, оны температураның шағын аралығында қолданады.
Қоспа массасы мен сутек көлемі белгілі болса, екі металл қоспасына есеп қалай шығарылады?
Әр металдың реакция теңдеуін жазып, мөлшерлерін x және y моль деп белгілейді. Жүйенің бірінші теңдеуі масса бойынша құрылады, мысалы магний мен алюминий үшін 24x + 27y = m(\text{қоспа}). Екіншісі — қ.ж.-дағы сутек көлемі бойынша: x + 1{,}5y = \frac{V(\mathrm{H_2})}{22{,}4}. Жүйені шешіп, металдардың массаларын табады. Қышқылмен әрекеттеспейтін металл (мыс тұз қышқылымен) сутек бермейді.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.