Неліктен ооциттен бір жұмыртқа жасуша, ал сперматоциттен төрт сперматозоид түзіледі?

Оогенезде цитоплазма біркелкі бөлінбейді: қоректік заттар қоры бар цитоплазманың бәрі дерлік бір жасушада — жұмыртқа жасушада қалады, ал ұсақ бағыттаушы денешіктер жойылады. Сперматогенезде мейоздың екі бөлінуі де тең жүреді, сондықтан 4 сперматиданың бәрі бөлінбей-ақ қозғалғыш сперматозоидқа айналады.

Қос ұрықтану дегеніміз не және одан не дамиды?

Бұл гүлді өсімдіктерге тән процесс: тозаң түтігі ұрық қапшығына екі спермий жеткізеді. Біреуі жұмыртқа жасушамен қосылып, диплоидты зигота береді, одан тұқымның ұрығы дамиды. Екіншісі орталық жасушамен қосылып, триплоидты жасуша түзеді, одан тұқымның қоректік ұлпасы — эндосперм дамиды.

← Барлық тақырып: Биология

Биология · ҰБТ-ға арналған теория

Ағзалардың көбеюі және дамуы

Тақырып көбею тәсілдерін, жыныс жасушаларының түзілуін және ағзаның зиготадан ересек дараға дейін дамуын қамтиды. Гаметалар санын есептеуге және қос ұрықтануға арналған тапсырмаларда керек.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік. Эволюциялық даму

ҰТО спецификациясының тармағы: 08 Көбею. Өсу және даму

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 3–4 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Жыныссыз және жынысты көбеюді салыстырып, олардың мысалдарын келтіру
Сперматогенез бен оогенезде түзілетін гаметалар санын есептеу
Қос ұрықтануды түсіндіру және ұрықтың даму сатыларын атау

Ең бастысы туралы қысқаша

Жыныссыз және жынысты. Жыныссыз көбею (бөліну, бүршіктену, споралар арқылы, вегетативтік жолмен) генетикалық жағынан ұқсас ұрпақ береді. Жынысты көбею гаметалар арқылы жүріп, гендердің жаңа үйлесімдерін тудырады.
Сперматогенез. Бірінші реттік сперматоциттен мейоздың екі бөлінуінен соң 4 сперматида шығады, олар бөлінбей-ақ сперматозоидқа айналады.
Оогенез. Бірінші реттік ооциттен 1 жұмыртқа жасуша және ұсақ бағыттаушы денешіктер (мектеп сызбасы бойынша 3) түзіледі, денешіктер жойылады.
Қос ұрықтану. Гүлді өсімдіктерде бір спермий жұмыртқа жасушамен қосылып, диплоидты зигота береді, одан ұрық дамиды; екіншісі орталық жасушамен қосылып, триплоидты жасуша түзеді, одан эндосперм дамиды.
Эмбриондық даму. Зигота, бөлшектену, бластула, гаструла (ұрық жапырақшалары), нейрула, мүшелердің қалануы.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Аталық безде 30 бірінші реттік сперматоцит мейозға кірді, түзілген жасушалардың барлығы сперматогенезді аяқтады. Қанша сперматозоид түзілді?

A)30
B)60
C)120
D)240

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: C

Бірінші реттік сперматоцит мейоздың бірінші бөлінуінен кейін 2 екінші реттік сперматоцит, екінші бөлінуінен кейін 4 сперматида береді. Әр сперматида бөлінбей-ақ сперматозоидқа айналады. Демек, 30 \cdot 4 = 120 сперматозоид түзіледі. 30 деген жауап қате: оогенездегідей бір жасушадан бір гамета шығады деп есептелген. 60 — мейоздың тек бірінші бөлінуі ескерілген: 30 \cdot 2 = 60. 240 — қалыптасу кезеңі де бөліну деп саналған: 30 \cdot 8 = 240, алайда бұл кезеңде жасушалар бөлінбейді.

Гүлді өсімдіктерде қос ұрықтану кезінде спермиймен қосылып, триплоидты эндоспермнің бастамасы болатын жасуша

A)жұмыртқа жасуша
B)орталық жасуша
C)генеративтік жасуша
D)вегетативтік жасуша

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

Қос ұрықтану кезінде ұрық қапшығына екі спермий түседі. Біреуі жұмыртқа жасушасымен, екіншісі екі полярлы ядросы (немесе олардың қосылуынан түзілген диплоидты ядросы) бар орталық жасушамен қосылады. Орталық жасушаның диплоидты жиынтығы мен гаплоидты спермийден триплоидты жасуша түзіліп, одан эндосперм дамиды. Дұрыс жауап — B. A — жұмыртқа жасуша да спермиймен қосылады, бірақ диплоидты зигота түзеді, одан эндосперм емес, ұрық дамиды. C — тозаң түйіршігінің генеративтік жасушасы спермиймен қосылмайды: ол бөлініп, екі спермий түзеді. D — тозаң түйіршігінің вегетативтік жасушасы тозаң түтігін түзеді, ол арқылы спермийлер ұрық қапшығына жеткізіледі; спермиймен қосылуға қатыспайды.

Жиі кететін қателер

Оогенезде сперматогенездегідей төрт жұмыртқа жасуша санайды. Бір ооциттен бір ғана жұмыртқа жасуша шығады, қалғандары — бағыттаушы денешіктер.
Сперматозоидтың қалыптасу кезеңін бөліну деп санап, 8-ге көбейтеді. Сперматида бөлінбей сперматозоидқа айналады, сондықтан көбейткіш 4 болады.
Эндоспермді диплоидты деп немесе жұмыртқа жасушадан дамиды деп ойлайды. Гүлді өсімдіктерде эндосперм триплоидты, ол спермиймен қосылған орталық жасушадан дамиды.
Тозаң түйіршігінің жасушаларын шатастырады. Генеративтік жасуша бөлініп, екі спермий береді, ал вегетативтік жасуша тозаң түтігін түзеді.

Тақырып бойынша сұрақтар

Неліктен ооциттен бір жұмыртқа жасуша, ал сперматоциттен төрт сперматозоид түзіледі?: Оогенезде цитоплазма біркелкі бөлінбейді: қоректік заттар қоры бар цитоплазманың бәрі дерлік бір жасушада — жұмыртқа жасушада қалады, ал ұсақ бағыттаушы денешіктер жойылады. Сперматогенезде мейоздың екі бөлінуі де тең жүреді, сондықтан 4 сперматиданың бәрі бөлінбей-ақ қозғалғыш сперматозоидқа айналады.
Қос ұрықтану дегеніміз не және одан не дамиды?: Бұл гүлді өсімдіктерге тән процесс: тозаң түтігі ұрық қапшығына екі спермий жеткізеді. Біреуі жұмыртқа жасушамен қосылып, диплоидты зигота береді, одан тұқымның ұрығы дамиды. Екіншісі орталық жасушамен қосылып, триплоидты жасуша түзеді, одан тұқымның қоректік ұлпасы — эндосперм дамиды.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.