Алыптықтың акромегалиядан айырмасы неде?

Екі ауруды да гипофиздің өсу гормонының артық болуы тудырады. Гормон балалық шақта, сүйектер ұзыннан өсіп жатқанда көп бөлінсе, адамның бойы пропорционалды түрде өте ұзын болады — бұл алыптық. Ал ересек адамда артық бөлінсе, бой енді өспейді, қолдың басы, табан, мұрын және төменгі жақ ұлғаяды — бұл акромегалия.

Йод жетіспегенде неліктен жемсау дамиды?

Йод қалқанша без гормондарының — тироксин мен трийодтирониннің құрамына кіреді. Тағам мен суда йод аз болса, гормондар жеткілікті түзілмейді, без ұлғайып, эндемиялық жемсау дамиды. Оның алдын алу үшін йодталған тұзды және йодқа бай өнімдерді, мысалы теңіз балығы мен теңіз қырыққабатын пайдаланады.

← Барлық тақырып: Биология

Биология · ҰБТ-ға арналған теория

Ағзаның реттелуі және сезім мүшелері

Тақырып жүйке жүйесі мен гормондардың мүшелер жұмысын қалай басқаратынын және сезім мүшелерінің құрылысын қамтиды. Бездер, олардың аурулары және талдағыштар туралы тапсырмаларда керек болады.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 01 Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері. Ағза мен қоршаған орта

ҰТО спецификациясының тармағы: 07 Координация және реттелу

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 4 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Жүйкелік реттелуді гуморалдық реттелуден ажырату және рефлекс доғасының бөліктерін атау
Гормонды оны бөлетін безбен және гормон артық не жетіспегенде дамитын аурумен байланыстыру
Құлақтың бөлімдерін және олардың қызметін білу

Ең бастысы туралы қысқаша

Реттелудің екі жолы. Жүйкелік реттелу нейрондар арқылы тез әрі дәл жүреді. Гуморалдық реттелуде гормондар қанмен тасылады: баяу, бірақ ұзақ әсер етеді.
Рефлекс доғасы. Доға рецептор, сезгіш нейрон, ОЖЖ-дағы аралық нейрон, қозғалтқыш нейрон және жұмыс мүшесінен тұрады. Тізе рефлексінің доғасында аралық нейрон жоқ.
Өсу гормоны. Оны гипофиз бөледі. Балалық шақта артық болса — алыптық, ересекте — акромегалия; балалық шақта жетіспесе — ергежейлілік.
Қалқанша без. Тироксин мен трийодтирониннің құрамында йод бар. Балалық шақта жетіспесе — кретинизм, ересекте — микседема; артық болса — базедов ауруы; йод аз болса — эндемиялық жемсау.
Инсулин. Ұйқы безінің гормоны, қандағы глюкоза мөлшерін төмендетеді; ол жетіспесе қант диабеті дамиды.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Ересек адамда өсу гормоны артық болғанда дамитын ауру: қолдың басы, табан, мұрын және төменгі жақ ұлғаяды

A)алыптық
B)микседема
C)кретинизм
D)акромегалия

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Акромегалия (D) гипофиздің өсу гормоны дененің өсуі аяқталғаннан кейін артық бөлінгенде дамиды: сүйектер енді ұзыннан өспейді, сондықтан жеке бөліктер — қолдың басы, табан, мұрын, төменгі жақ — ұлғаяды. Алыптық (A) — сол гормонның балалық шақта, дене әлі өсіп жатқанда артық болуы; дене пропорционалды түрде өте ұзын болады. Микседема (B) — ересек адамда қалқанша без гормондарының жетіспеуі. Кретинизм (C) — балалық шақта қалқанша без гормондарының жетіспеуі.

Ортаңғы құлақ қуысын мұрын-жұтқыншақпен байланыстырып, ортаңғы құлақтағы ауа қысымын теңестіретін өзек

A)сыртқы есту жолы
B)сопақша терезе
C)құлақ қалқаны
D)есту түтігі

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Есту (евстахий) түтігі ортаңғы құлақ қуысын мұрын-жұтқыншақпен байланыстырады; ол арқылы дабыл жарғағының екі жағындағы ауа қысымы теңеседі. Сыртқы есту жолы (A) құлақ қалқанынан дабыл жарғағына дейін созылады және сыртқы құлаққа жатады. Сопақша терезе (B) — ортаңғы және ішкі құлақтың арасындағы тесік, оны үзеңгінің табаны жабады. Құлақ қалқаны (C) дыбысты қабылдап, сыртқы есту жолына бағыттайды; ол мұрын-жұтқыншақпен байланыспайды.

Жиі кететін қателер

Алыптық пен акромегалияны шатастырады. Себебі бір — өсу гормонының артық болуы, ал айырмашылықты жас анықтайды: балалық шақта алыптық, ересекте акромегалия дамиды.
Кретинизм мен микседеманы гипофизге телиді. Екеуі де қалқанша без гормондарының жетіспеуінен болады: кретинизм балалық шақта, микседема ересекте дамиды.
Есту түтігін сыртқы есту жолымен шатастырады. Түтік ортаңғы құлақты мұрын-жұтқыншақпен жалғайды, ал есту жолы құлақ қалқанынан дабыл жарғағына дейін созылады.
Инсулин қандағы қантты арттырады деп ойлайды. Инсулин глюкоза мөлшерін төмендетеді, ал оны ұйқы безінің басқа гормоны — глюкагон арттырады.

Тақырып бойынша сұрақтар

Алыптықтың акромегалиядан айырмасы неде?: Екі ауруды да гипофиздің өсу гормонының артық болуы тудырады. Гормон балалық шақта, сүйектер ұзыннан өсіп жатқанда көп бөлінсе, адамның бойы пропорционалды түрде өте ұзын болады — бұл алыптық. Ал ересек адамда артық бөлінсе, бой енді өспейді, қолдың басы, табан, мұрын және төменгі жақ ұлғаяды — бұл акромегалия.
Йод жетіспегенде неліктен жемсау дамиды?: Йод қалқанша без гормондарының — тироксин мен трийодтирониннің құрамына кіреді. Тағам мен суда йод аз болса, гормондар жеткілікті түзілмейді, без ұлғайып, эндемиялық жемсау дамиды. Оның алдын алу үшін йодталған тұзды және йодқа бай өнімдерді, мысалы теңіз балығы мен теңіз қырыққабатын пайдаланады.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.