Жіпшелердің ұзындығы өзгермесе, бұлшықет талшығы қалай қысқарады?

Жүйке импульсінің әсерінен талшықтың цитоплазмасына mathrmCa^2+ иондары шығады да, миозин бастары актинмен байланыса алады. Олар жіңішке жіпшелерге бекініп, бұрылады және АТФ энергиясын жұмсап, оларды саркомердің ортасына қарай тартады. Жіпшелер бір-бірінің арасына тереңірек кіріп, саркомерлер қысқарады, солармен бірге бүкіл талшық та қысқарады.

Оң тропизмнің теріс тропизмнен айырмашылығы неде?

Оң тропизмде мүше тітіркендіргішке қарай, теріс тропизмде одан кері қарай өседі. Негізгі тамыр ауырлық күшінің әсерімен төмен өседі — бұл оң геотропизм, ал сабақ жоғары өседі — теріс геотропизм. Сол сабақ жарыққа қарай иіледі, яғни оның фототропизмі оң.

← Барлық тақырып: Биология

Биология · ҰБТ-ға арналған теория

Ағзалардың қозғалысы және бұлшықеттің жиырылуы

Бұл тақырып бұлшықеттің қалай жиырылатынын, өсімдіктер мен бір жасушалылардың қалай қозғалатынын түсіндіреді. Ол бұлшықет ұлпасының түрлерін және қозғалыс түрлерін — таксис, тропизм, настияны ажырату үшін керек.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 01 Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері. Ағза мен қоршаған орта

ҰТО спецификациясының тармағы: 06 Қозғалыс. Биофизика

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 2–3 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Бұлшықет ұлпасының түрлерін құрылысы мен жиырылу тәсілі бойынша ажырату
Бұлшықет талшығының жиырылу механизмін түсіндіру: актиннің, миозиннің, кальций иондары мен АТФ-тың рөлі
Таксис, тропизм және настияны тітіркендіргіші мен қозғалыс сипаты бойынша ажырату
Бір жасушалылардың қозғалыс органоидтарын атау

Ең бастысы туралы қысқаша

Бұлшықет ұлпалары. Қаңқа және жүрек бұлшықеттері көлденең жолақты, қаңқа бұлшықеті ерікті жиырылады. Жүрек бұлшықеті және ішкі мүшелер мен қан тамырларының қабырғасындағы бірыңғай салалы бұлшықет еріксіз жиырылады.
Жіпшелердің сырғанауы. Жіңішке жіпшелер — актин, жуан жіпшелер — миозин. Миозин бастары актинді тартады, жіпшелер сырғанап, саркомер қысқарады; бұған \mathrm{Ca^{2+}} иондары мен АТФ қажет.
Таксис. Еркін қозғалатын бүкіл ағзаның тітіркендіргішке қарай немесе одан кері қарай орын ауыстыруы, мысалы, хламидомонаданың фототаксисі.
Тропизм. Өсімдік мүшесінің тітіркендіргішке қарай немесе одан кері қарай өсіп иілуі: негізгі тамыр төмен өседі (оң геотропизм), сабақ жоғары өседі (теріс геотропизм).
Настия. Тітіркендіргіштің бағытына тәуелсіз өсімдік мүшелерінің қозғалысы: жарық өзгергенде гүлдің ашылуы мен жабылуы.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Өсімдік мүшесінің ауырлық күшінің әсер ету бағытымен жүретін өсу қозғалысы, мысалы, негізгі тамырдың төмен қарай өсуі

A)Фототропизм
B)Хемотропизм
C)Гидротропизм
D)Геотропизм

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Геотропизм — ауырлық күші тудыратын өсімдік мүшесінің өсу қозғалысы: негізгі тамыр төмен қарай өседі (оң геотропизм), сабақ жоғары қарай өседі (теріс геотропизм). Фототропизм — өсімдік мүшесінің жарыққа қарай немесе жарықтан алыс иілуі, тітіркендіргіші — жарық. Хемотропизм — химиялық заттар бағытына қарай өсу, мысалы, тамырлардың тыңайтқышқа қарай өсуі. Гидротропизм — тамырлардың ылғал жаққа қарай өсуі; тітіркендіргіші — ауырлық күші емес, су.

Жиі кететін қателер

Актин мен миозиннің орнын ауыстыру. Актин жіңішке жіпшелерді, миозин жуан жіпшелерді түзеді, ал жіпшелерді тартатын бастар миозинде болады.
Хламидомонаданың жарыққа жылжуын фототропизм деп атау. Тропизм — өсімдік мүшесінің өсіп иілуі, ал бүкіл ағзаның орын ауыстыруы — таксис.
Тропизм мен настияны шатастыру. Тропизм тітіркендіргіштің бағытына тәуелді, ал настия тәуелсіз: жарық қай жақтан түссе де, гүл бірдей ашылады.
Жиырылғанда жіпшелердің өзі қысқарады деп ойлау. Актин мен миозин жіпшелерінің ұзындығы өзгермейді: олар бір-бірінің арасына тереңірек кіреді де, саркомер қысқарады.

Тақырып бойынша сұрақтар

Жіпшелердің ұзындығы өзгермесе, бұлшықет талшығы қалай қысқарады?: Жүйке импульсінің әсерінен талшықтың цитоплазмасына \mathrm{Ca^{2+}} иондары шығады да, миозин бастары актинмен байланыса алады. Олар жіңішке жіпшелерге бекініп, бұрылады және АТФ энергиясын жұмсап, оларды саркомердің ортасына қарай тартады. Жіпшелер бір-бірінің арасына тереңірек кіріп, саркомерлер қысқарады, солармен бірге бүкіл талшық та қысқарады.
Оң тропизмнің теріс тропизмнен айырмашылығы неде?: Оң тропизмде мүше тітіркендіргішке қарай, теріс тропизмде одан кері қарай өседі. Негізгі тамыр ауырлық күшінің әсерімен төмен өседі — бұл оң геотропизм, ал сабақ жоғары өседі — теріс геотропизм. Сол сабақ жарыққа қарай иіледі, яғни оның фототропизмі оң.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.