Неліктен тәулігіне алғашқы несеп 150–180 л түзіледі де, соңғы несеп шамамен 1,5 л ғана болады?

Тәулік бойы шумақтарда плазманың өте көп мөлшері сүзіледі, бірақ өзекшелерде судың басым бөлігі, амин қышқылдары, қажетті тұздар және қалыпты жағдайда глюкозаның бәрі қанға қайта сіңеді — бұл реабсорбция. Судың шамамен 99%-ы кері сіңетіндіктен, сыртқа несепнәр мен артық тұздары бар шамамен 1,5 л соңғы несеп қана шығады.

Алғашқы несептің қан плазмасынан айырмашылығы неде?

Алғашқы несеп — шумақ капиллярларының қабырғасы арқылы нефрон капсуласына сүзілген плазма. Онда су, глюкоза, амин қышқылдары, тұздар мен несепнәр плазмадағыдай дерлік концентрацияда болады, ал ірі ақуыздар мен қан жасушалары болмайды: олар тым ірі болғандықтан, сүзгіден өте алмайды.

← Барлық тақырып: Биология

Биология · ҰБТ-ға арналған теория

Бөліп шығару және бүйректің жұмысы

Бөліп шығару арқылы ағзадан зат алмасуының соңғы өнімдері, артық су мен тұздар шығарылады. Бөліп шығарудың негізгі мүшесі — бүйрек; тақырып нефронның құрылысы мен несептің түзілуін түсіну үшін керек.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 01 Тірі ағзалардың көптүрлілігі, құрылымы мен қызметтері. Ағза мен қоршаған орта

ҰТО спецификациясының тармағы: 05 Бөліп шығару

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 2–3 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Нефронның бөлімдерін және несептің капсуладан несепағарға дейінгі жолын атау
Фильтрацияны, реабсорбцияны және секрецияны ажырату: қай жерде және қай бағытта жүреді
Қан плазмасының, алғашқы және соңғы несептің құрамын салыстыру
Бөліп шығару мүшелерін және олар шығаратын заттарды атау

Ең бастысы туралы қысқаша

Нефрон. Бүйректің құрылымдық және қызметтік бірлігі: капиллярлар шумағын қоршаған капсула, проксимальды өзекше, нефрон ілмегі, дистальды өзекше.
Несептің жолы. Көп нефронның дистальды өзекшелері жинағыш түтікшеге құяды → тостағанша → түбекше → несепағар → қуық → несеп шығару өзегі.
Фильтрация. Шумақта қан қысымының әсерінен плазма ірі ақуыздар мен жасушаларсыз капсулаға сүзіледі: бұл алғашқы несеп, тәулігіне 150–180 л, құрамында глюкоза бар.
Реабсорбция. Өзекшелерде су, глюкоза, амин қышқылдары және тұздардың бір бөлігі қанға қайта сіңеді; тәулігіне шамамен 1{,}5 л соңғы несеп қалады.
Секреция. Өзекше жасушалары заттарды қаннан несепке белсенді тасымалдайды.
Басқа мүшелер. Бүйректен басқа өкпе \mathrm{CO_2} мен су буын, тері терді, ішек ауыр металдардың тұздарын және өт пигменттерінің ыдырау өнімдерін шығарады.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Бүйрек өзекшесі қабырғасы жасушаларының заттарды қоршаған капиллярлар қанынан несепке белсенді тасымалдауы

A)секреция
B)фильтрация
C)реабсорбция
D)диффузия

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

Өзекшелік секреция — өзекше қабырғасы жасушаларының заттарды қоршаған капиллярлар қанынан өзекше қуысына, яғни несепке белсенді (энергия жұмсай) тасымалдауы. Фильтрация нефронның шумағы мен капсуласында қан қысымымен жүреді, оған өзекше жасушалары қатыспайды. Реабсорбция кері бағытталған — өзекшеден қанға. Диффузия — концентрация градиенті бойынша жүретін енжар үдеріс, ал шартта тасымалдау белсенді.

Жиі кететін қателер

Проксимальды және дистальды өзекшені шатастыру. Проксимальды («жақын») өзекше капсуладан кейін бірден келеді, ал дистальды («алыс») өзекше — жинағыш түтікше алдындағы соңғы бөлік.
Реабсорбция мен секрецияның бағытын шатастыру. Реабсорбция өзекшеден қанға қарай, ал секреция қаннан өзекшеге қарай жүреді.
Алғашқы несепте глюкоза жоқ деп ойлау. Онда глюкоза бар, қалыпты жағдайда ол толығымен қанға қайта сіңеді; соңғы несепте глюкоза қант диабеті кезінде пайда болуы мүмкін.
Жинағыш түтікшені бір нефронның бөлігі деп санау. Оған көп нефронның дистальды өзекшелері құяды, ол арқылы несеп бүйрек тостағаншасына ағады.

Тақырып бойынша сұрақтар

Неліктен тәулігіне алғашқы несеп 150–180 л түзіледі де, соңғы несеп шамамен 1,5 л ғана болады?: Тәулік бойы шумақтарда плазманың өте көп мөлшері сүзіледі, бірақ өзекшелерде судың басым бөлігі, амин қышқылдары, қажетті тұздар және қалыпты жағдайда глюкозаның бәрі қанға қайта сіңеді — бұл реабсорбция. Судың шамамен 99%-ы кері сіңетіндіктен, сыртқа несепнәр мен артық тұздары бар шамамен 1{,}5 л соңғы несеп қана шығады.
Алғашқы несептің қан плазмасынан айырмашылығы неде?: Алғашқы несеп — шумақ капиллярларының қабырғасы арқылы нефрон капсуласына сүзілген плазма. Онда су, глюкоза, амин қышқылдары, тұздар мен несепнәр плазмадағыдай дерлік концентрацияда болады, ал ірі ақуыздар мен қан жасушалары болмайды: олар тым ірі болғандықтан, сүзгіден өте алмайды.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.