II және III қан топты ата-анадан I қан топты бала туа ала ма?

Иә, ата-ананың екеуі де гетерозиготалы болса, туа алады: анасы I^Ai, әкесі I^Bi. Әрқайсысы i аллелін (1)/(2) ықтималдықпен береді, сондықтан ii (I топ) баланың туу ықтималдығы (1)/(2) · (1)/(2) = (1)/(4), яғни 25\%. Мұндай отбасында II, III және IV топты балалар да туа алады, әрқайсысының ықтималдығы — 25\%.

Доминантты белгісі бар дараның гомозиготалы екенін қалай білуге болады?

Талдаушы будандастыру жүргізіледі: дараны рецессивті гомозиготамен (aa) будандастырады. Ұрпақтың бәрінде доминантты белгі байқалса, дара, шамасы, AA болады. Ұрпақ доминантты және рецессивті белгі бойынша 1 : 1 қатынасында ажыраса, дара гетерозиготалы — Aa.

← Барлық тақырып: Биология

Биология · ҰБТ-ға арналған теория

Тұқым қуалаушылық заңдары және эволюция

Белгілердің ұрпаққа қалай берілетіні және ағзалардың неліктен өзгеретіні туралы тақырып. Будандастыру және қан топтары есептерін шығаруға, эволюция сұрақтарына жауап беруге қажет.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Көбею, тұқым қуалаушылық, өзгергіштік. Эволюциялық даму

ҰТО спецификациясының тармағы: 10 Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары. Селекция негіздері. Эволюциялық даму

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 4 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Моно- және дигибридті будандастыруға есеп шығарып, генотип пен фенотип бойынша ажырауды табу
Ата-ананың генотипі бойынша балалардың болуы мүмкін қан топтарын анықтау
Өзгергіштік түрлерін ажырату, табиғи сұрыпталу мен қолдан сұрыптаудың рөлін түсіндіру

Ең бастысы туралы қысқаша

Біркелкілік заңы. AA және aa даралар будандастырылса, F_1-де тек Aa шығады: ұрпақтың бәрі бірдей.
Ажырау. Aa \times Aa: генотип бойынша 1AA : 2Aa : 1aa, фенотип бойынша 3 : 1; толымсыз доминанттылықта фенотип бойынша да 1 : 2 : 1.
Дигибридті будандастыру. Әр түрлі хромосома жұптарындағы гендер бір-біріне тәуелсіз тұқым қуалайды: AaBb \times AaBb толық доминанттылықта фенотип бойынша 9 : 3 : 3 : 1 береді. Тіркескен гендерде бұл орындалмайды.
Қан топтары. I^A мен I^B аллельдері i-ден басым, ал өзара кодоминантты: I — ii, II — I^AI^A, I^Ai, III — I^BI^B, I^Bi, IV — I^AI^B.
Өзгергіштік. Модификациялық өзгергіштік генотипті өзгертпейді, тұқым қуаламайды, оның шегін реакция нормасы анықтайды. Мутациялық және комбинативтік өзгергіштік тұқым қуалайды.
Сұрыпталу. Табиғи сұрыпталу сол ортада пайдалы белгісі бар дараларды сақтайды; селекцияда қолдан сұрыптауды адам жүргізеді.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Анасының қан тобы — IV (I^AI^B), әкесінің қан тобы — I (ii). Олардан III қан тобы бар баланың туу ықтималдығы

A)50\%
B)25\%
C)0\%
D)100\%

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

1) Ананың гаметалары: I^A және I^B (әрқайсысы \frac{1}{2}); әкенің гаметасы: тек i. 2) Балалар: I^Ai (II топ) және I^Bi (III топ), әр генотиптің ықтималдығы \frac{1}{2}. 3) III топтың ықтималдығы: \frac{1}{2} = 50\%. Жауабы — A. B — 25\%: 2 \times 2 Пеннет торының төрт ұяшығынан (I^Ai, I^Ai, I^Bi, I^Bi) тек бір I^Bi ұяшығы есептелген. C — 0\%: бала ата-анасының ешқайсысында жоқ топқа ие бола алмайды деп есептелген; бірақ I^Bi III топты береді. D — 100\%: I^B аллелі I^A-ға қарағанда доминантты деп саналған, ал балалардың жартысы анадан I^A алады.

Жиі кететін қателер

Генотип пен фенотип бойынша ажырауды шатастырады: 3 : 1 — фенотиптер қатынасы, ал Aa \times Aa ұрпағының жартысы ғана гетерозиготалы, төрттен үші емес.
Ата-анасында жоқ қан тобы балада болмайды деп ойлайды. I^AI^B \times ii отбасында балалардың қан тобы II немесе III болады, ал I және IV топ шықпайды.
9 : 3 : 3 : 1 қатынасын тіркескен гендерге немесе толымсыз доминанттылыққа қолданады. Алдымен шартты тексер: гендер әр түрлі хромосомада ма, доминанттылық толық па.
Модификациялық өзгерістер тұқым қуалайды деп санайды: күнге күю немесе жаттығудан бұлшықеттің ұлғаюы ұрпаққа берілмейді, тек реакция нормасы тұқым қуалайды.

Тақырып бойынша сұрақтар

II және III қан топты ата-анадан I қан топты бала туа ала ма?: Иә, ата-ананың екеуі де гетерозиготалы болса, туа алады: анасы I^Ai, әкесі I^Bi. Әрқайсысы i аллелін \frac{1}{2} ықтималдықпен береді, сондықтан ii (I топ) баланың туу ықтималдығы \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{2} = \frac{1}{4}, яғни 25\%. Мұндай отбасында II, III және IV топты балалар да туа алады, әрқайсысының ықтималдығы — 25\%.
Доминантты белгісі бар дараның гомозиготалы екенін қалай білуге болады?: Талдаушы будандастыру жүргізіледі: дараны рецессивті гомозиготамен (aa) будандастырады. Ұрпақтың бәрінде доминантты белгі байқалса, дара, шамасы, AA болады. Ұрпақ доминантты және рецессивті белгі бойынша 1 : 1 қатынасында ажыраса, дара гетерозиготалы — Aa.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.