Азық-түлік салығы салғырттан несімен ерекшеленді?

Әскери коммунизм кезіндегі азық-түлік салғырты шаруаның артық астығы мен басқа өнімінің бәрін алатын еді, ал оларды сатуға тыйым салынған болатын. 1921 жылы енгізілген азық-түлік салығы одан аз әрі алдын ала белгілі болды: оны өтеген шаруа қалған өнімін базарда сата алды. Сөйтіп шаруашылықты кеңейтуге ынта пайда болды, ал салғыртты салықпен ауыстыру ЖЭС-тің алғашқы қадамы болды.

1921 жылы Қазақстанда аштық неге басталды?

Бірнеше себеп тоғысты. Шаруашылықты азамат соғысы әлсіретті, азық-түлік салғырты халықтың астық қоры мен малын алып қойды, 1921 жылы құрғақшылық болды, жұт малдың көбін қырды. Қорынан да, малынан да айырылған халық азықсыз қалды, аштық 1922 жылы да жалғасты.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Әскери коммунизм, 1921 жылғы аштық және ЖЭС

Тақырып 1918–1921 жылдары кеңес билігінің астық пен малды қалай тартып алғанын, 1921 жылғы аштықтың себептерін және жаңа экономикалық саясаттың не өзгерткенін түсіндіреді.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 04 Қазақстан ХХ ғасырдың бірінші жартысында

ҰТО спецификациясының тармағы: 39 «Әскери коммунизм саясаты». 1921 жылғы жұт және аштық. Қазақстандағы Жаңа экономикалық саясат

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Әскери коммунизм шараларын атап, азық-түлік салғыртының Қазақстанда қалай жүргізілгенін түсіндіру.
1921 жылғы жұт пен аштықтың себептері мен салдарын түсіндіру.
Азық-түлік салғыртын азық-түлік салығынан ажырату, Қазақстандағы ЖЭС-тің белгілерін атау.

Ең бастысы туралы қысқаша

Әскери коммунизм. 1918–1921 жылдардағы саясат: өнеркәсіп мемлекет меншігіне алынды, жеке саудаға тыйым салынды, жалпыға бірдей еңбек міндеткерлігі мен карточка жүйесі енгізілді.
Азық-түлік салғырты. Артық астықты, ал малшылардан малды да мемлекетке міндетті түрде өткізу. Қазақстанда ол кеңес билігі орнауына қарай 1919–1920 жылдардан 1921 жылдың көктеміне дейін жүргізілді.
Жұт. Көктайғақ не қалың қар салдарынан малдың жайылымнан азық ала алмай жаппай қырылуы. Құрғақшылық, жұт және салғырт бойынша азықтың тартып алынуы 1921–1922 жылдардағы аштыққа әкелді.
Азық-түлік салығы. 1921 жылы салғырттың орнына енгізілді: мөлшері алдын ала белгілі заттай салық, қалған өнімді шаруа өзі сата алды. ЖЭС осыдан басталды.
ЖЭС белгілері. Жеке саудаға, шағын жеке кәсіпорындарға, жерді жалға беруге және жалдамалы еңбекке рұқсат етілді; жәрмеңкелер, мысалы Қоянды жәрмеңкесі, қайта жанданды.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Әскери коммунизм және жаңа экономикалық саясат (ЖЭС) туралы дұрыс тұжырымдарды анықтаңыз: I. ЖЭС-ке көшкенде азық-түлік салғырты азық-түлік салығымен ауыстырылды. II. ЖЭС кезінде жеке саудаға тыйым салынды. III. Әскери коммунизм жылдарында астықпен еркін сауда жасауға рұқсат етілді. IV. ЖЭС жылдарында жерді жалға беруге және жалдамалы еңбекті пайдалануға жол берілді.

A)I, II
B)II, III
C)III, IV
D)I, IV

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

I және IV дұрыс. I: ЖЭС-ке көшу азық-түлік салғыртын азық-түлік салығымен ауыстырудан басталды — шаруа өнімнің алдын ала белгілі бөлігін тапсырып, артығын сата алатын болды. IV: ЖЭС кезінде жерді жалға беруге және жалдамалы еңбекті пайдалануға рұқсат етілді. II қате: ЖЭС кезінде жеке саудаға, керісінше, рұқсат берілді, оған әскери коммунизм жылдарында тыйым салынған еді. III қате: әскери коммунизм кезінде астықпен еркін саудаға тыйым салынып, астық салғырт арқылы алынды. A нұсқасын (I, II) әскери коммунизмдегі сауда тыйымын ЖЭС-ке телігендер таңдайды. B нұсқасын (II, III) екі саясатты шатастырғандар таңдайды. C нұсқасын (III, IV) ЖЭС кезіндегі жалға беруді дұрыс білгенімен, әскери коммунизмде астықпен еркін сауда болды деп ойлайтындар таңдайды.

Жиі кететін қателер

Азық-түлік салғырты мен салығын шатастыру. Салғырт артық өнімнің бәрін алды, ол — әскери коммунизм шарасы; салық алдын ала белгіленген үлесті ғана алды және ЖЭС-тің бастамасы болды.
Жеке саудаға тыйымды ЖЭС-ке телу. Оған әскери коммунизм кезінде тыйым салынды, ал ЖЭС саудаға, жерді жалға беруге және жалдамалы еңбекке рұқсат берді.
ЖЭС бүкіл шаруашылықты жеке меншікке қайтарды деп ойлау. Ірі өнеркәсіп, банктер және сыртқы сауда мемлекет қолында қалды.
1921–1922 және 1931–1933 жылдардағы аштықты шатастыру. Біріншісіне құрғақшылық, жұт және салғырт, екіншісіне күштеп ұжымдастыру себеп болды.

Тақырып бойынша сұрақтар

Азық-түлік салығы салғырттан несімен ерекшеленді?: Әскери коммунизм кезіндегі азық-түлік салғырты шаруаның артық астығы мен басқа өнімінің бәрін алатын еді, ал оларды сатуға тыйым салынған болатын. 1921 жылы енгізілген азық-түлік салығы одан аз әрі алдын ала белгілі болды: оны өтеген шаруа қалған өнімін базарда сата алды. Сөйтіп шаруашылықты кеңейтуге ынта пайда болды, ал салғыртты салықпен ауыстыру ЖЭС-тің алғашқы қадамы болды.
1921 жылы Қазақстанда аштық неге басталды?: Бірнеше себеп тоғысты. Шаруашылықты азамат соғысы әлсіретті, азық-түлік салғырты халықтың астық қоры мен малын алып қойды, 1921 жылы құрғақшылық болды, жұт малдың көбін қырды. Қорынан да, малынан да айырылған халық азықсыз қалды, аштық 1922 жылы да жалғасты.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.