ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Ұжымдастыру және 1931–1933 жылдардағы ашаршылық

XX ғасырдың 20–30-жылдарында ауылдың дәстүрлі тұрмысы күйретілді: жерді қайта бөлу мен бай шаруашылықтарын тәркілеуден кейін жаппай ұжымдастыру басталып, қазақ халқының орасан бөлігін жалмаған ашаршылыққа әкелді.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 04 Қазақстан ХХ ғасырдың бірінші жартысында

ҰТО спецификациясының тармағы: 40 Қазақстан тоталитарлық жүйенің нығаюы кезеңінде

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Қазақстандағы социалистік индустрияландырудың мәні мен ерекшеліктерін түсіндіру.
  • «Кіші Қазан» мен бай шаруашылықтарын тәркілеудің мазмұнын ашу.
  • Күштеп ұжымдастыру мен 1931–1933 жылдардағы ашаршылықтың экономикалық және демографиялық салдарын атау.
  • Ұлт зиялыларының, соның ішінде «Бесеудің хаты» авторларының ұстанымын бағалау.

Ең бастысы туралы қысқаша

  • «Кіші Қазан». Өлкелік партия комитетін 1925–1933 жылдары басқарған Ф. Голощекиннің бағыты: шабындықты (1926) және егістік жерді (1927) қайта бөлу, бай шаруашылықтарын тәркілеу (1928). Оған С. Садуақасов қарсы шықты.
  • Индустрияландыру. Негізгі назар шикізат өндіруге аударылды: Түрксіб (1927–1930), Қарағанды көмір бассейні. Түрксіб құрылысына жәрдемдесу комитетін Т. Рысқұлов басқарды.
  • Ұжымдастыру. 1929 жылдан мал күштеп қоғамдастырылып, көшпелілер зорлап отырықшыландырылды. Жауап ретінде көтерілістер болды, мысалы, 1930 жылғы ақпандағы Созақ көтерілісі.
  • 1931–1933 жылдардағы ашаршылық. Мал саны бірнеше есе азайып, ашаршылық басталды: қазақтың орасан көп бөлігі қырылды, көбі Қытайға және көрші республикаларға босып кетті.
  • «Бесеудің хаты». 1932 жылғы шілдеде Ғ. Мүсірепов және тағы төрт автор өлкелік комитетке ашаршылық пен асыра сілтеулер туралы хат жазды. Сол жылғы қыркүйекте БК(б)П ОК асыра сілтеулерді мойындады.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

1920 жылдардың соңы – 1930 жылдардың басындағы қайраткерлер туралы дұрыс тұжырымдарды анықтаңыз: I. «Кіші Қазан» бағытын С. Садуақасов сынға алды. II. Түрксіб құрылысына жәрдемдесу комитетін Т. Рысқұлов басқарды. III. 1931–1933 жылдардағы ашаршылық кезінде Қазақ өлкелік партия комитетін Ж. Шаяхметов басқарды. IV. Бай шаруашылықтарын тәркілеуге Ф. Голощекин қарсы шықты.
  • A)I, IV
  • B)I, II
  • C)II, III
  • D)III, IV
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

I — дұрыс: С. Садуақасов Ф. Голощекиннің ауылдағы «Кіші Қазан» бағытына қарсы шықты, сол үшін «ұлтшыл-уклонист» деп айыпталды. II — дұрыс: РКФСР Халық Комиссарлары Кеңесі төрағасының орынбасары Т. Рысқұлов Түрксіб құрылысына жәрдемдесу комитетін басқарды. III — қате: Ж. Шаяхметов Қазақстан Компартиясын соғыстан кейін, 1946–1954 жылдары басқарды; ашаршылық басталғанда өлкелік партия комитетін Ф. Голощекин басқарды. IV — қате: Ф. Голощекин тәркілеуге қарсы болған жоқ, оның бастамашысы болды, 1928 жылғы тәркілеу оның «Кіші Қазан» бағытының бөлігі еді. Дұрыс жиын — I, II. A нұсқасын (I, IV) Голощекинді тәркілеудің қарсыласы деп санайтын оқушы таңдайды. C нұсқасын (II, III) Садуақасовтың ұстанымын білмейтін және соғыстан кейінгі басшыны ашаршылық жылдарына көшіретін оқушы таңдайды. D нұсқасы (III, IV) екі қатені біріктіреді.

Жиі кететін қателер

  • Ф. Голощекинді тәркілеудің қарсыласы деп ойлау. Ол тәркілеудің бастамашысы болды: 1928 жылғы тәркілеу «Кіші Қазан» бағытының бөлігі еді.
  • Жерді қайта бөлу мен тәркілеуді жаппай ұжымдастырудан кейін қою. Дұрыс реті: қайта бөлу 1926–1927, тәркілеу 1928, ұжымдастыру 1929 жылдан.
  • Ж. Шаяхметовты ашаршылық жылдарына көшіру. Ол Қазақстан Компартиясын 1946–1954 жылдары басқарды, ал ашаршылық басталғанда өлкелік комитеттің басында Ф. Голощекин тұрды.
  • Созақ көтерілісін 1932 жылғы қаулыдан кейінге жатқызу. Ол 1930 жылғы ақпанда, күштеп ұжымдастыру қызған кезде бұрқ етті.

Тақырып бойынша сұрақтар

«Кіші Қазан» деген не?
Ф. Голощекин 1925 жылы Қазақ өлкелік партия комитетін басқарған соң ауылды кеңестендіру бағытын осылай атады: оның айтуынша, Қазан революциясы ауылға әлі жетпеген еді. Осы бағыт бойынша 1926–1927 жылдары шабындық пен егістік жерлер қайта бөлініп, 1928 жылы ірі бай шаруашылықтарының малы мен мүлкі тәркіленді. Бұл бағыт күштеп ұжымдастыруға жол ашты.
1931–1933 жылдардағы ашаршылық қазақтарға неге қатты соқты?
Қазақтың күнкөрісі көшпелі мал шаруашылығына негізделген еді. Ұжымдастыру кезінде мал қоғамдастырылып, тартып алынды, көшпелілер баспанасыз, азықсыз зорлап отырықшыландырылды, сөйтіп мал жаппай қырылды. Негізгі азығынан айырылған халық аштан өлді немесе Қытайға және көрші республикаларға босып кетті. Қазақтың орасан бөлігі қаза тауып, республика халқындағы үлесі күрт азайды.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.