ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Сталиндік репрессиялар және Қазақстандағы лагерлер

1920–1930 жылдары билік келіспегендер мен ұлт зиялыларын қалай жазалады және Қазақстан жерінде ГУЛАГ-тың қандай лагерлері пайда болды — тақырып осы туралы.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 04 Қазақстан ХХ ғасырдың бірінші жартысында

ҰТО спецификациясының тармағы: 41 1920-1930 жылдардағы Қазақстандағы қоғамдық-саяси процестер

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • 1920–1930 жылдары Қазақстанның қоғамдық-саяси өмірі қалай өзгергенін түсіндіру.
  • Сталиндік қуғын-сүргін құрбандарын және олардың тұтқындалған не қаза тапқан жылдарын атау.
  • Карлаг, АЛЖИР және Степлагты құрылған уақыты, орны мен мақсаты бойынша ажырату.

Ең бастысы туралы қысқаша

  • «Ұлтшылдыққа» айыптау. 1920 жылдардың соңында өлкелік партия комитетінің бағытымен келіспегендер «ұлтшыл-уклонист» деп айыпталды. 1928 жылғы қаңтарда Л. Троцкий Алматыға жер аударылды.
  • Алаш қайраткерлерінің тағдыры. 1929 жылы А. Байтұрсынов пен басқа Алаш қайраткерлері тұтқындалды; 1931 жылы Ж. Аймауытов атылды, Шәкәрім қаза тапты; 1935 жылы М. Дулатов тұтқында көз жұмды.
  • 1937–1938 жылдар. Қуғын-сүргіннің шыңы; үкімді көбіне соттан тыс «үштіктер» шығарды. 1937 жылы Ә. Бөкейхан мен А. Байтұрсынов, 1938 жылы Т. Рысқұлов, С. Сейфуллин, М. Жұмабаев атылды.
  • Лагерлер. Карлаг (1931) — орталығы Қарағанды маңындағы Долинка; АЛЖИР (1938) — Ақмола маңында «Отанын сатқандардың» әйелдеріне арналған Карлаг бөлімшесі; Степлаг (1948) — Жезқазған, 1954 жылғы Кеңгір көтерілісі.
  • Еске алу. Алаш қайраткерлерінің көбі 1988 жылы ақталды. 31 мамыр — саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Хронологиялық ретпен орналастырыңыз: 1) Карлагтың құрылуы 2) Степлагтың құрылуы 3) Л. Троцкийдің Алматыға жер аударылуы 4) АЛЖИР-дің ашылуы
  • A)3, 4, 2, 1
  • B)4, 3, 1, 2
  • C)3, 1, 4, 2
  • D)2, 4, 3, 1
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: C

Л. Троцкий 1928 жылғы қаңтарда Алматыға жер аударылды (3); Карлаг 1931 жылы құрылды (1); Карлагтың бөлімшесі АЛЖИР 1938 жылы ашылды (4); Степлаг 1948 жылы құрылды (2). Дұрысы: 3, 1, 4, 2. A — Карлаг соңғы орында: оқушы оны соғыстан кейінгі Степлагпен шатастырады және АЛЖИР-дің Карлаг бөлімшесі болғанын білмейді. B — АЛЖИР бірінші, Троцкийдің жер аударылуынан бұрын тұр: оқушы оны 1920 жылдарға жатқызады. D — Степлагтан басталады: оқушы оны ең ерте, ал Карлагты ең кеш лагерь деп санайды.

Жиі кететін қателер

  • Карлаг пен Степлагты шатастыру. Карлаг 1931 жылы Қарағанды маңында, Степлаг соғыстан кейін, 1948 жылы құрылды.
  • АЛЖИР-ді ерте құрылған дербес лагерь деп ойлау. Ол 1938 жылы Карлагтың бөлімшесі ретінде қуғындалғандардың әйелдеріне арналып ашылды.
  • Алаш қайраткерлерінің бәрін 1937–1938 жылдардың құрбаны деп санау. Ж. Аймауытов 1931 жылы атылды, М. Дулатов 1935 жылы лагерьде қайтыс болды.
  • А. Байтұрсыновтың 1929 жылы ОГПУ тарапынан тұтқындалуын оның 1937 жылы қайта тұтқындалып атылуымен шатастыру. Оқиғаларды ретке келтіргенде нақ қай оқиға айтылып тұрғанына мән бер.

Тақырып бойынша сұрақтар

Қазақстанда ГУЛАГ-тың қандай лагерлері болды?
Ең ірілері — Карлаг, АЛЖИР және Степлаг. Карлаг 1931 жылы Қарағанды маңында құрылды, орталығы Долинка кенті болды. АЛЖИР — Отанын сатқандар әйелдерінің Ақмола лагері — 1938 жылы Карлагтың бөлімшесі ретінде ашылды, оған қуғындалғандардың әйелдері жіберілді. Степлаг 1948 жылы Жезқазған өңірінде пайда болды, 1954 жылы онда тұтқындардың Кеңгір көтерілісі бұрқ етті.
Алаш қайраткерлерінің қайсысы қуғын-сүргін жылдарында қаза тапты?
Алаш көшбасшыларының көбі қаза тапты. Ж. Аймауытов 1931 жылы атылды, сол жылы Шәкәрім де қаза тапты; М. Дулатов 1935 жылы тұтқында көз жұмды. 1937 жылы Ә. Бөкейхан мен А. Байтұрсынов, 1938 жылы М. Жұмабаев атылды. Олардың көбі тек 1988 жылы ақталды.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.