751 жылғы Атлах шайқасының маңызы қандай?

Тараз маңындағы Атлах түбінде арабтар Тан империясының әскерін жеңді, ал шайқастың тағдырын Тан әскеріне ту сыртынан соққы берген қарлұқтар шешті. Жеңілістен кейін Қытай Жетісу мен Орта Азияны бағындыру әрекетінен бас тартты. Өңір түркі тайпаларының билігінде, мұсылман әлемінің ықпалында қалды, бұл исламның таралуын жеңілдетті.

Түргеш қағанаты неге құлады?

Қағанатты Мәуереннахр үшін Араб халифатымен ұзаққа созылған соғыстар, Сұлу қаған қаза тапқан соң сары түргештер мен қара түргештердің жауласуы және Тан империясының осы қырқысқа араласуы әлсіретті. 756 жылы Жетісудағы билік өз қағанатын құрған қарлұқтарға өтті.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Түргештер, қарлұқтар және Атлах шайқасы

Тақырып VIII–X ғасырлардағы Жетісудың екі мемлекетін және Қытайдың Орта Азияға ілгерілеуін тоқтатқан шайқасты қамтиды.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Орта ғасыр кезеңі

ҰТО спецификациясының тармағы: 04 Түргеш қағанаты. Қарлұқ қағанаты. Атлах шайқасы

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Түргеш қағанатының уақытын, негізін қалаушысын, ордаларын және құлдырау себептерін білу
751 жылғы Атлах шайқасына кімдер қатысқанын, қалай аяқталғанын және маңызын түсіндіру
Қарлұқ қағанатының уақытын және билеушісінің атағы қалай өзгергенін білу

Ең бастысы туралы қысқаша

Түргеш қағанаты. 704–756 жылдар, негізін Үшелік қалады, ордалары — Суяб және Іле бойындағы Күнгіт.
Сұлу. Түргештердің ең белгілі қағаны, арабтармен ұзақ соғысты. Ол қаза тапқан соң сары түргештер мен қара түргештердің жауласуы күшейді.
Теңгелер. Түргештер ортасы шаршы тесікті, бетінде соғды жазуы бар мыс теңгелер соқты.
751 жыл. Тараз маңындағы Атлахта арабтар Тан империясының әскерін жеңді: шайқас қызған шақта қарлұқтар Тан әскеріне ту сыртынан соққы берді. Қытай Жетісуға ұмтылуын тоқтатты.
Қарлұқ қағанаты. 756–940 жылдар, Жетісу. Билеушісі алғашында жабғу атағын иеленді, 840 жылы Ұйғыр қағанаты құлаған соң өзін қаған деп жариялады.
940 жыл. Қағанат құлады, оның орнына Қарахан мемлекеті (942) келді.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Түргеш қағанатының құлдырау себептеріне ЖАТПАЙДЫ

A)ақсүйектердің өзара тартысы
B)Сасанидтермен соғыстар
C)арабтармен соғыстар
D)Тан империясының араласуы

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

Дұрыс жауап — B. Сасанидтік Иран VII ғасырдың ортасында арабтардың соққысынан құлады, яғни Түргеш қағанаты құрылғанға дейін. Сасанидтермен Түрік қағанаты соғысқан. Түргеш қағанаты Сасанидтермен соғыспаған: ол кезде олардың мемлекеті жойылып кеткен. Қалған нұсқалар — түргештердің құлдырауының нақты себептері. A — Сұлу қаған қаза тапқаннан кейін сары түргештер мен қара түргештер арасындағы билік үшін күрес шиеленісіп, қағанатты әлсіретті. C — Мәуереннахр үшін Араб халифатымен ұзаққа созылған соғыстар қағанаттың күшін сарқыды. D — Тан империясы түргештердің өзара қырқысына араласып, өз жақтастарын қолдады. Әлсіреген қағанат Жетісуды ұстап тұра алмады, ондағы билік қарлұқтарға өтті.

Жиі кететін қателер

Қарлұқтар шайқас соңына дейін Қытай жағында соғысты деп ойлайды. Ұрыс қызған шақта олар арабтар жағына шығып, Тан әскеріне ту сыртынан соққы берді, шайқастың тағдырын осы шешті.
756 жылды көріп, қарлұқтарды 751 жылғы оқиғалардан сызып тастайды. Қағанатты олар кейін құрды, бірақ ол кезде де Жетісудағы ықпалды күш болды.
Түргештер Сасанидтермен соғысты деп ойлайды. Сасанидтік Иран VII ғасырдың ортасында, түргештерден бұрын, арабтардың соққысынан құлады; түргештер арабтармен соғысты.
Жылдарды шатастырады. Ретін есте сақта: 704 — түргештер, 751 — Атлах, 756 — қарлұқтар, 840 — қарлұқ билеушісі қаған атанды, 940 — қағанаттың соңы.

Тақырып бойынша сұрақтар

751 жылғы Атлах шайқасының маңызы қандай?: Тараз маңындағы Атлах түбінде арабтар Тан империясының әскерін жеңді, ал шайқастың тағдырын Тан әскеріне ту сыртынан соққы берген қарлұқтар шешті. Жеңілістен кейін Қытай Жетісу мен Орта Азияны бағындыру әрекетінен бас тартты. Өңір түркі тайпаларының билігінде, мұсылман әлемінің ықпалында қалды, бұл исламның таралуын жеңілдетті.
Түргеш қағанаты неге құлады?: Қағанатты Мәуереннахр үшін Араб халифатымен ұзаққа созылған соғыстар, Сұлу қаған қаза тапқан соң сары түргештер мен қара түргештердің жауласуы және Тан империясының осы қырқысқа араласуы әлсіретті. 756 жылы Жетісудағы билік өз қағанатын құрған қарлұқтарға өтті.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.