Әмір Темір жорықтарының Қазақстан тарихы үшін маңызы қандай?

Темір Моғолстанға бірнеше рет жорық жасап, Алтын Орда ханы Тоқтамысты екі рет талқандады: 1391 жылы Қондырша өзенінде, 1395 жылы Терек өзенінде. 1391 жылғы жорық Қазақстан даласы арқылы өтті. Соғыстар қалалар мен көшпелі ауылдарды күйзелтіп, Алтын Орданы әлсіретті, кейін оның жерінде Ноғай Ордасы мен Әбілқайыр хандығы пайда болды.

Ноғай Ордасы мен Әбілқайыр хандығының айырмашылығы неде?

Ноғай Ордасының негізін Шыңғыс әулетінен шықпаған әмір Едіге қалады. Орда Еділ мен Жайық аралығын жайлады, орталығы Сарайшық болды. Әбілқайыр хандығын (1428–1468) Шыңғыс ұрпағы Әбілқайыр басқарды, 1446 жылдан бастап оның ордасы Сырдария бойындағы Сығанақта тұрды. 1468 жылы Әбілқайыр өлгеннен кейін хандық ыдырап кетті.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Әмір Темір, Ноғай Ордасы және Әбілқайыр хандығы

XIV ғасырдың соңы мен XV ғасырда Әмір Темір жорықтары Алтын Орданы әлсіретті, оның жерінде Ноғай Ордасы мен Әбілқайыр хандығы пайда болды. Тақырып осы оқиғалар туралы.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Орта ғасыр кезеңі

ҰТО спецификациясының тармағы: 09 Әмір Темір жорықтары

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Әмір Темірдің Моғолстан мен Алтын Ордаға жорықтарының барысы мен нәтижесін, Тоқтамыспен шайқастардың даталарын білу.
Ноғай Ордасы мен Әбілқайыр хандығын сипаттау: билеушілері, аумағы, орталығы, әлсіреу себептері.
Ортағасырлық саяхатшыларды және Ұлы Жібек жолындағы сауда қалаларын атау.

Ең бастысы туралы қысқаша

Әмір Темір. 1336–1405 жылдары өмір сүрген, астанасы — Самарқанд. 1405 жылы Қытайға жорыққа шығып, Отырарда қайтыс болды.
Тоқтамыспен шайқастар. 1391 жылы Қондырша өзенінде, 1395 жылы Терек өзенінде болды. Осы жеңілістерден кейін Алтын Орда қатты әлсіреді.
Ясауи кесенесі. Түркістанда (Ясы) Әмір Темірдің бұйрығымен XIV ғасырдың соңында салына бастады.
Ноғай Ордасы. Негізін Шыңғыс әулетінен шықпаған әмір Едіге қалады. Орда Еділ мен Жайық аралығын жайлады, орталығы — Сарайшық.
Әбілқайыр хандығы. 1428–1468 жылдар. 1446 жылдан ордасы — Сығанақ. 1457 жылы ойраттардан жеңіліп, Керей мен Жәнібек көшіп кеткен соң әлсіреді.
Саяхатшылар. XIII ғасырда Плано Карпини мен Гильом Рубрук Қазақстан даласы арқылы моңғол ханының ордасына барып, көшпелілердің тұрмысын жазып қалдырды.
Сауда. Отырар, Сығанақ, Ясы мен Сарайшық арқылы Ұлы Жібек жолының керуендері өтті.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Әбілқайыр ханның 1440-жылдардағы жорықтарының нәтижесінде ордасы көшірілген қала —

A)Отырар
B)Ясы
C)Сығанақ
D)Сауран

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: C

Дұрысы C: 1446 ж. Әбілқайыр хан Сырдария бойындағы қалаларды басып алып, ордасын Сығанаққа көшірді. A — Әбілқайыр Отырарды ордасы етпеген; бұл — 1405 ж. Әмір Темір қайтыс болған қала. B — Ясы Әбілқайырдың ордасы болмаған; бұл қалада Әмір Темірдің бұйрығымен Қожа Ахмет Ясауи кесенесі салынды. D — Сауран Әбілқайырдың ордасы болмаған; кейін, XV ғасырдың соңында, бұл қала үшін қазақ хандары мен Шайбани хан соғысты.

Жиі кететін қателер

Тоқтамыспен шайқастарды шатастырады. Қондырша — 1391 жыл, Терек — 1395 жыл. Ретін есте сақтау оңай: алдымен Еділ бойы, содан кейін Солтүстік Кавказ.
Едігені хан деп атайды. Ол Шыңғыс ұрпағы болмағандықтан хан атағын ала алмады: әмір ретінде билеп, таққа Шыңғыс әулетінен шыққан хандарды отырғызды.
Темір Самарқандта қайтыс болды деп ойлайды. Ол 1405 жылы Отырарда қайтыс болды, ал Самарқандта, Гөр-Әмір кесенесінде жерленді.
Әбілқайыр хандығының «көшпелі өзбектерін» қазіргі өзбек халқы деп түсінеді. Бұл Шығыс Дешті Қыпшақтың көшпелі тайпаларының атауы еді, олардың көбі кейін қазақтардың құрамына енді.

Тақырып бойынша сұрақтар

Әмір Темір жорықтарының Қазақстан тарихы үшін маңызы қандай?: Темір Моғолстанға бірнеше рет жорық жасап, Алтын Орда ханы Тоқтамысты екі рет талқандады: 1391 жылы Қондырша өзенінде, 1395 жылы Терек өзенінде. 1391 жылғы жорық Қазақстан даласы арқылы өтті. Соғыстар қалалар мен көшпелі ауылдарды күйзелтіп, Алтын Орданы әлсіретті, кейін оның жерінде Ноғай Ордасы мен Әбілқайыр хандығы пайда болды.
Ноғай Ордасы мен Әбілқайыр хандығының айырмашылығы неде?: Ноғай Ордасының негізін Шыңғыс әулетінен шықпаған әмір Едіге қалады. Орда Еділ мен Жайық аралығын жайлады, орталығы Сарайшық болды. Әбілқайыр хандығын (1428–1468) Шыңғыс ұрпағы Әбілқайыр басқарды, 1446 жылдан бастап оның ордасы Сырдария бойындағы Сығанақта тұрды. 1468 жылы Әбілқайыр өлгеннен кейін хандық ыдырап кетті.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.