Қазақ хандығы қай жерде және қашан құрылды?

1465 жылы Батыс Жетісуда, Шу өзенінің аңғары мен Қозыбасы өңірінде құрылды. Керей мен Жәнібек сұлтандар тайпалардың бір бөлігімен Әбілқайыр хандығынан осында көшіп келді, ал Моғолстан ханы Есенбұға бұл жерді оларға берді. 1468 жылы Әбілқайыр өлгеннен кейін көптеген көшпелілер оларға қосылып, хандықтың аумағы Жетісудан әлдеқайда асып кеңейді.

Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызы қандай?

Бұл — қазақтардың алғашқы ұлттық мемлекеті. Хандық туыс тайпаларды ортақ жерде біріктіріп, қазақ халқының қалыптасуын аяқтады. Қазақ хандарының билігі тұсында халық жерін, тілін, салт-дәстүрін сақтап қалды, ал мемлекеттілік Қазақстанның кейінгі тарихының негізі болды.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Қазақ хандығының құрылуы

Тақырып қазақтардың алғашқы ұлттық мемлекеті XV ғасырда неліктен, қай жерде, кімнің басшылығымен құрылғанын және алғашқы жылдары қалай нығайғанын түсіндіреді.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Орта ғасыр кезеңі

ҰТО спецификациясының тармағы: 11 Біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Қазақ ұлттық мемлекетінің құрылу алғышарттарын атау.
Хандықтың құрылған жылы мен жерін, негізін салушыларын, аумағы мен халқының этникалық құрамын білу.
Хандықтың алғашқы жылдардағы ішкі және сыртқы саясатын, құрылуының тарихи маңызын сипаттау.

Ең бастысы туралы қысқаша

Алғышарттар. Ойраттардан жеңілген соң Әбілқайыр хандығының әлсіреуі, сұлтандардың алауыздығы, тайпалардың ортақ жері, тілі мен шаруашылығы.
Көшу. Орыс ханның ұрпақтары Керей мен Жәнібек сұлтандар тайпалардың бір бөлігін Әбілқайыр хандығынан Батыс Жетісуға алып кетті.
Есенбұға. Моғолстан ханы оларға Шу өзенінің аңғары мен Қозыбасы өңірін берді, батыс шекарасын солар арқылы қорғауды көздеді.
1465 жыл. Қазақ хандығы құрылды. Бұл туралы негізгі дерек — Мұхаммед Хайдар Дулатидің «Тарих-и Рашиди» еңбегі.
1468 жылдан кейін. Әбілқайыр өлген соң оның хандығы ыдырап, көшпелілердің көбі қазақ хандарына қосылды. Сырдария қалалары үшін Шайбанилермен күрес басталды.
Маңызы. Қазақтардың алғашқы ұлттық мемлекеті туыс тайпаларды біріктіріп, халықтың қалыптасуын аяқтады.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

XV–XVI ғғ. тоғысында Шейбани ханмен бірге оңтүстікке кеткен Әбілқайыр хандығының көшпелілері құрамына енген халық

A)түрікмендер
B)қарақалпақтар
C)ноғайлар
D)өзбектер

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Дұрыс жауап — өзбектер. Әбілқайырдың немересі Шейбани хан Мәуереннахрды жаулап алды. Онымен бірге кеткен «көшпелі өзбектер» өзбек халқының құрамына енді, ал далада қалғандары қазақтарға қосылды. Түрікмендер Орта Азияның оңтүстік-батысында оғыздардың ұрпақтарынан қалыптасты. Қарақалпақтар Арал өңірінде қалыптасты. Ноғайлар — Еділ мен Жайық аралығындағы Ноғай Ордасының халқы. Бұл халықтардың ешқайсысы Шейбанимен кеткен көшпелілерден қалыптаспаған.

Жиі кететін қателер

Керей мен Жәнібекті Орыс хан қабылдады деп ойлайды. Орыс хан — олардың XIV ғасырда Ақ Орданы билеген арғы атасы; сұлтандарды Моғолстан ханы Есенбұға қабылдады.
Негізін салушылардың есімін шатастырады: Әбу Саид — Керейдің емес, Жәнібектің екінші есімі.
Асан Қайғыны Тәуекел ханның кеңесшісі дейді. Асан Қайғы XIV–XV ғасырларда өмір сүріп, Жәнібекке кеңесші болды, ал Тәуекел XVI ғасырдың соңында билеген.
Әбілқайыр хандығын Қазақ хандығымен шатастырады. Әбілқайыр Қазақ хандығының негізін салушылардың қарсыласы болды, ал оның немересі Шайбани кейін қазақтармен Сырдария қалалары үшін соғысты.

Тақырып бойынша сұрақтар

Қазақ хандығы қай жерде және қашан құрылды?: 1465 жылы Батыс Жетісуда, Шу өзенінің аңғары мен Қозыбасы өңірінде құрылды. Керей мен Жәнібек сұлтандар тайпалардың бір бөлігімен Әбілқайыр хандығынан осында көшіп келді, ал Моғолстан ханы Есенбұға бұл жерді оларға берді. 1468 жылы Әбілқайыр өлгеннен кейін көптеген көшпелілер оларға қосылып, хандықтың аумағы Жетісудан әлдеқайда асып кеңейді.
Қазақ хандығы құрылуының тарихи маңызы қандай?: Бұл — қазақтардың алғашқы ұлттық мемлекеті. Хандық туыс тайпаларды ортақ жерде біріктіріп, қазақ халқының қалыптасуын аяқтады. Қазақ хандарының билігі тұсында халық жерін, тілін, салт-дәстүрін сақтап қалды, ал мемлекеттілік Қазақстанның кейінгі тарихының негізі болды.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.