Қасым хан Қазақстан тарихында немен белгілі?

Жәнібектің ұлы Қасым хан XVI ғасырдың басында билік құрды. Оның тұсында хандықтың жері кеңейді: солтүстік-батыста Жайыққа, оңтүстікте Сырдария бойындағы қалаларға дейін жетті. Мұхаммед Хайдар Дулатидің мәліметі бойынша, қазақтардың саны бір миллионға жетті. Қасым «Қасым ханның қасқа жолы» заңдар жинағын енгізіп, Орыс мемлекетімен дипломатиялық байланыс орнатты.

Қасым қайтыс болғаннан кейін Қазақ хандығы неге әлсіреді?

Қасым қайтыс болған соң Жәнібек ұрпақтарынан шыққан мұрагер сұлтандар арасында билік үшін тартыс басталды. Тахир тұсында хандық жерінің бір бөлігінен айырылып, халқы азайды, оған ноғайлар мен Моғолстан билеушілері шабуыл жасады, қазақтардың біразы Жетісуға көшіп кетті. Хандықтың бірлігі мен күшін 1538–1580 жылдары билеген Қасымның ұлы Хақназар қалпына келтірді.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Қасым хан және хандықтың нығаюы

Жәнібектің ұлы Қасым хан XVI ғасырдың басында Қазақ хандығын күшті мемлекетке айналдырды. Тақырып оның істерін басқа хандардың істерінен ажыратуға көмектеседі.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Орта ғасыр кезеңі

ҰТО спецификациясының тармағы: 12 Қазақ хандығының XVI - XVII ғасырлардағы дамуы. Қасым хан билігі тұсындағы Қазақ хандығының нығаюы

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Қасым хан тұсында Қазақ хандығының қалай және не себепті нығайғанын түсіндіру.
Қасым билігінің нәтижелерін атау: аумақтың кеңеюі мен халық санының өсуі, «Қасым ханның қасқа жолы», сыртқы байланыстар.
Қасым қайтыс болғаннан кейін хандықтың уақытша әлсіреу себебін түсіндіру.

Ең бастысы туралы қысқаша

Қасым хан. Жәнібектің ұлы. Бұрындық хан тұсында сұлтан болып жүргенде-ақ қолбасшы ретінде танылды, кейін өзі хан тағына отырды.
Жері. Хандықтың шекарасы кеңейді: оңтүстікте Сырдария бойындағы қалаларға, солтүстік-батыста Жайыққа дейін жетті, ал оңтүстік-шығыста хандық құрамына Жетісудың едәуір бөлігі енді.
Халқы. Мұхаммед Хайдар Дулатидің мәліметі бойынша, Қасым тұсында қазақтардың саны бір миллионға жетті.
«Қасқа жолы». «Қасым ханның қасқа жолы» заңдар жинағы дала халқының әдет-ғұрып құқығының нормаларын бекітті.
Мәскеумен байланыс. Қасым тұсында хандық III Василий билеген Орыс мемлекетімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
Қасымнан кейін. Алауыздық басталды: Тахир тұсында хандық жерінің бір бөлігінен айырылып, халқы азайып, ноғайлар мен Моғолстанның шабуылына ұшырады. Бірлікті Хақназар қалпына келтірді.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Қасым хан қайтыс болған соң Қазақ хандығы әлсіреген кездегі билеуші

A)Хақназар
B)Тәуекел
C)Есім
D)Тахир

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Қасым хан қайтыс болған соң хандықта алауыздық басталды. Тахир хан тұсында хандық әлсіреді: жері мен халқынан айырылды, оған ноғайлар мен Моғолстан билеушілері шабуыл жасады, қазақтардың бір бөлігі Жетісуға көшіп кетті. Қалған үш хан да Қасымнан кейін билеген, бірақ олардың тұсы хандықтың әлсіреуімен емес, нығаюымен байланысты. Хақназар кейін, керісінше, хандықтың күші мен бірлігін қалпына келтірді. Тәуекел Бұқарамен табысты соғыс жүргізіп, Ташкент пен Сырдария бойындағы қалаларды қосып алды. Есім хан билігін нығайтты, оның есімімен «Есім ханның ескі жолы» заңдар жинағы байланысты.

Жиі кететін қателер

Қасым мен оның ұлы Хақназарды шатастырады. Қасым — Жәнібектің ұлы, ал Хақназар — Қасымның ұлы, ол 1538 жылдан билік құрды.
«Ескі жолды» Қасымға телиді. Қасым ханның заңдары — «Қасқа жолы», Есім ханның — «Ескі жолы», Тәуке ханның — «Жеті жарғы».
Қасымнан кейін хандық күшейе берді деп ойлайды. Шын мәнінде алауыздық басталып, Тахир тұсында хандық әлсіреді.
Шығармалардың авторын шатастырады: «Тарих-и Рашиди» еңбегін Мұхаммед Хайдар Дулати, «Михман-наме-йи Бұхара» еңбегін Рузбихан Исфахани жазған.

Тақырып бойынша сұрақтар

Қасым хан Қазақстан тарихында немен белгілі?: Жәнібектің ұлы Қасым хан XVI ғасырдың басында билік құрды. Оның тұсында хандықтың жері кеңейді: солтүстік-батыста Жайыққа, оңтүстікте Сырдария бойындағы қалаларға дейін жетті. Мұхаммед Хайдар Дулатидің мәліметі бойынша, қазақтардың саны бір миллионға жетті. Қасым «Қасым ханның қасқа жолы» заңдар жинағын енгізіп, Орыс мемлекетімен дипломатиялық байланыс орнатты.
Қасым қайтыс болғаннан кейін Қазақ хандығы неге әлсіреді?: Қасым қайтыс болған соң Жәнібек ұрпақтарынан шыққан мұрагер сұлтандар арасында билік үшін тартыс басталды. Тахир тұсында хандық жерінің бір бөлігінен айырылып, халқы азайды, оған ноғайлар мен Моғолстан билеушілері шабуыл жасады, қазақтардың біразы Жетісуға көшіп кетті. Хандықтың бірлігі мен күшін 1538–1580 жылдары билеген Қасымның ұлы Хақназар қалпына келтірді.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.