ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Қарахан мемлекеті

Қарахандар X ғасырдың ортасынан Жетісу мен Шығыс Түркістанды биледі, кейін Мәуереннахрды да бағындырды. XII ғасырда олар қарақытайларға тәуелді болды, ал 1212 жылы мемлекет құлады.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Орта ғасыр кезеңі

ҰТО спецификациясының тармағы: 06 X-XІІІ ғасырдың басындағы Қазақстан. Қарахан мемлекеті

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Мемлекеттің өмір сүрген жылдарын және исламның мемлекеттік дін деп жарияланған жылын атау
  • Қарахандардың астаналары мен қалаларын көрші мемлекеттердің қалаларынан ажырату
  • Дәуір ойшылдарын еңбектерімен және өмір сүрген ғасырымен сәйкестендіру

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Өмір сүрген жылдары. 942–1212 жж. Мемлекет Қарлұқ қағанаты құлағаннан кейін Жетісу мен Шығыс Түркістанда құрылды.
  • Ислам — 960 ж.. Билеуші Қарахан әулетінен исламды алғаш қабылдаған — Сатұқ Боғра хан; 960 жылы ислам мемлекеттік дін деп жарияланды.
  • Астаналары. Шу бойындағы Баласағұн және Қашқар. Ірі қалалардың бірі — теңге соғылған Тараз.
  • Ыдырауы. XI ғасырдың 40-жылдары мемлекет Батыс және Шығыс қағанаттарға бөлінді; 1212 жылы ол өмір сүруін тоқтатты.
  • Иқта. Қызметі үшін берілген жер үлесі: оның иесі сол жерден түсетін салықты өз пайдасына жинады.
  • Мәдениеті. Ж. Баласағұн — «Құтадғу біліг» (XI ғ.), М. Қашқари — «Диуани лұғат ат-түрік» (XI ғ.), А. Иасауи — «Диуани хикмет» (XII ғ.).

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Қарахан мемлекетінің сауда-қолөнер орталығы ЕМЕС қала
  • A)Тараз
  • B)Жанкент
  • C)Баласағұн
  • D)Қашқар
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

Сырдарияның төменгі ағысындағы Жанкент оғыз мемлекетінің астанасы (X–XI ғғ.) болды және Қарахан мемлекетінің құрамына кірмеді. A — Тараз Қарахандардың ірі қаласы болды: мұнда теңге соғылып, кесенелер салынды. C — Шу өзеніндегі Баласағұн Қарахандардың астаналарының бірі болды. D — Қашқар Қарахандардың екінші астанасы болды.

Жиі кететін қателер

  • 942 және 960 жылдарды шатастырады. 942 жыл — Қарахан мемлекетінің құрылуы, 960 жыл — исламның мемлекеттік дін деп жариялануы.
  • Жанкентті Қарахандардың қаласы деп ойлайды. Сырдарияның төменгі ағысындағы Жанкент оғыз мемлекетінің астанасы болған.
  • М. Х. Дулатиді Қарахандар дәуіріне жатқызады. Ол XVI ғасырда өмір сүріп, «Тарих-и Рашиди» еңбегін жазды — бұл Моғолстан мен Қазақ хандығының дәуірі.
  • Авторларды ауыстырып алады: «Құтадғу біліг» дастанын Ж. Баласағұн жазды, ал түркі тілдерінің «Диуани лұғат ат-түрік» сөздігін М. Қашқари құрастырды.

Тақырып бойынша сұрақтар

Қарахандарда ислам қашан мемлекеттік дін болды?
960 жылы. Билеуші әулеттен исламды алғаш Сатұқ Боғра хан қабылдады, ал оның ұлы Мұса тұсында ислам мемлекеттік дін деп жарияланды. Бұл жылды 942 жылмен шатастырмау керек: 942 жыл — Қарахан мемлекетінің құрылған жылы.
Қарахандар дәуірінде қандай белгілі еңбектер жазылды?
XI ғасырда Жүсіп Баласағұн дана билік туралы «Құтадғу біліг» дастанын жазды, ал Махмуд Қашқари түркі тілдерінің «Диуани лұғат ат-түрік» сөздігін құрастырды. XII ғасырда Қожа Ахмет Иасауи «Диуани хикмет» өлеңдер жинағын қалдырды. Бұл еңбектер Қарахандар тұсында түркі тіліндегі мәдениеттің өркендегенін көрсетеді.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.