Есім ханның Тұрсын ханмен күресі неге ішкі саясатқа жатады?

Тұрсын хан Ташкентті билеген және Есімнің жоғарғы билігін мойындамаған қазақ сұлтаны еді. Оның тірегі қатаған тайпасы болды. Есім қарсыласын жеңіп, қатағандарды талқандады да, хандықтың бірлігі мен өз билігін нығайтты. Бұл көрші елмен соғыс емес, бір мемлекет ішіндегі билік үшін тартыс, сондықтан ішкі саясатқа жатқызылады.

Есім хан заңдары мен «Жеті жарғы» қалай байланысты?

«Есім ханның ескі жолы» — Есім есімімен байланысты әдет-ғұрып құқығының жинағы. Ертеректегі Қасым хан заңдарымен («Қасым ханның қасқа жолы») бірге ол «Жеті жарғыға» негіз болды. «Жеті жарғының» өзі кейін, Тәуке хан тұсында, XVII ғасырдың соңы – XVIII ғасырдың басында қабылданды.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Есім хан: хандық ішіндегі және сыртқы саясат

Тәуекел қайтыс болғаннан кейін Есім хан Қазақ хандығын нығайтты: ел ішіндегі қарсыласын жеңіп, заңдар жинағын қалдырды. Тақырып XVI ғасырдың соңы мен XVII ғасырдың басындағы хандарды ажыратуға көмектеседі.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Орта ғасыр кезеңі

ҰТО спецификациясының тармағы: 15 Есім ханның ішкі және сыртқы саясаты

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Есім ханның ішкі саясатындағы шараларды атау: Тұрсын ханмен күрес, батырлар мен билерге сүйену, «Ескі жол» заңдары.
Есім ханның сыртқы саясатының бағыттарын түсіндіру: Бұхар хандығымен соғыстар және ойраттарға қарсы күрес.
Есім ханды таққа отырған жылы бойынша тану және оны Қасымнан, Тәуекелден, Жәңгірден, Тәукеден ажырата білу.

Ең бастысы туралы қысқаша

1598 жыл. Шығайдың ұлы, Тәуекелдің інісі Есім хан тағына отырды. Халық оны «Еңсегей бойлы ер Есім» деп атады.
Орда. Есім ханның ордасы Сығанақта емес, Түркістанда болды.
Тұрсын хан. Ташкентті билеген қазақ сұлтаны еді. Ол қатаған тайпасына сүйеніп, Есімнің билігіне таласты. Есім оны жеңіп, қатағандарды да талқандады.
Биліктің тірегі. Бағынбаған сұлтандарға қарсы күресте Есім батырлар мен билерге арқа сүйеді, сөйтіп олардың басқарудағы рөлі артты.
«Ескі жол». «Есім ханның ескі жолы» — әдет-ғұрып құқығының жинағы. Кейін Қасым хан заңдарымен бірге Тәуке ханның «Жеті жарғысына» негіз болды.
Сыртқы саясат. Есім Ташкент пен Сырдария бойындағы қалалар үшін Бұхар хандығымен соғысты, ойраттардың шабуылына тойтарыс берді.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Есім ханмен соғыста талқандалған, Тұрсын ханның тірегі болған тайпа —

A)наймандар
B)қатағандар
C)қоңыраттар
D)үйсіндер

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

Дұрыс жауап — B. Есім ханның қарсыласы Тұрсын хан қатаған тайпасына сүйенді; Тұрсын ханды жеңген соң Есім хан қатағандарды да талқандады. A — қате: наймандар Тұрсын ханның тірегі болған жоқ, бұл соғыста талқандалмады. C — қате: Тұрсын хан мен Есім хан күресінде қоңыраттар Тұрсынның тірегі болған жоқ. D — қате: үйсіндер Тұрсын ханның тірегі болмады және Есім хан оларды талқандаған жоқ.

Жиі кететін қателер

Заңдарды шатастырады: «Қасым ханның қасқа жолы» — ертерек билеген Қасымның заңдары, ал «Есім ханның ескі жолы» — Есімдікі. Атаудағы хан есіміне қара.
«Жеті жарғы» Есім тұсында қабылданды деп ойлайды. Бұл жинақ Тәуке тұсында пайда болды, ал Есім заңдары оның негіздерінің бірі ғана болды.
Есімнің ордасы Сығанақта болды деп көрсетеді. Сығанақ XIV ғасырда Ақ Орданың астанасы, XV ғасырда қазақ хандарының бір орталығы болды, ал Есім Түркістанды орда етті.
Тұрсын ханмен күресті сыртқы саясатқа жатқызады. Тұрсын — қазақ сұлтаны, сондықтан бұл хандық ішіндегі күрес.

Тақырып бойынша сұрақтар

Есім ханның Тұрсын ханмен күресі неге ішкі саясатқа жатады?: Тұрсын хан Ташкентті билеген және Есімнің жоғарғы билігін мойындамаған қазақ сұлтаны еді. Оның тірегі қатаған тайпасы болды. Есім қарсыласын жеңіп, қатағандарды талқандады да, хандықтың бірлігі мен өз билігін нығайтты. Бұл көрші елмен соғыс емес, бір мемлекет ішіндегі билік үшін тартыс, сондықтан ішкі саясатқа жатқызылады.
Есім хан заңдары мен «Жеті жарғы» қалай байланысты?: «Есім ханның ескі жолы» — Есім есімімен байланысты әдет-ғұрып құқығының жинағы. Ертеректегі Қасым хан заңдарымен («Қасым ханның қасқа жолы») бірге ол «Жеті жарғыға» негіз болды. «Жеті жарғының» өзі кейін, Тәуке хан тұсында, XVII ғасырдың соңы – XVIII ғасырдың басында қабылданды.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.