ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Тәуекел ханның ішкі және сыртқы саясаты

Тәуекел XVI ғасырдың соңында билік құрып, Сырдария мен Мәуереннахр қалалары үшін Бұхарамен күресті. Тақырып Ташкенттің Қазақ хандығының құрамына қалай енгенін түсіндіреді.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 02 Орта ғасыр кезеңі

ҰТО спецификациясының тармағы: 14 Тәуекел ханның ішкі және сыртқы саясаты

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Тәуекелдің билік жылдарын және қазақ хандарының ішіндегі орнын атау.
  • Тәуекелдің Бұхарамен одақты не себепті бұзғанын және Сырдария мен Мәуереннахр қалалары үшін қалай күрескенін түсіндіру.
  • Тәуекелдің Орыс мемлекетімен байланысын және 1598 жылғы жорықтың нәтижелерін сипаттау.

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Билік жылдары. 1582/1583–1598. Шығай ханның ұлы. Әкесімен бірге Бұхар ханы II Абдолланың жорықтарына қатысқан.
  • Бұхарамен одақтың бұзылуы. II Абдолла қазақ сұлтандарына берген уәдесін орындамады, ал Тәуекел Сырдария қалаларын өзі иеленгісі келді. Сондықтан ол Бұхарамен одақты бұзып, Сырдария мен Мәуереннахр қалалары үшін күрес бастады.
  • Мәскеуге елшілік. 1594 жылы елші Құл-Мұхаммед Мәскеуден атыс қаруын беруді және ханның туысы Ораз-Мұхаммедті босатуды сұрады.
  • 1598 жылғы жорық. Ахси, Әндіжан, Ташкент және Самарқанд алынды. Бұхараны қоршау кезінде Тәуекел өлімші жарақат алып, сол жылы қайтыс болды.
  • Нәтижесі. Ташкент екі ғасырға жуық хандық құрамында қалды, Самарқандты ұстап қалу мүмкін болмады. Таққа Тәуекелдің інісі Есім отырды.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

1598 жылы Тәуекел қаза тапқаннан кейін хан болған —
  • A)Есім
  • B)Шығай
  • C)Хақназар
  • D)Жәңгір
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

Дұрыс жауап — Тәуекелдің інісі Есім: ол 1598–1628 жылдары билік етті. Шығай хан тағында Тәуекелге дейін отырған, одан кейін емес. Хақназар одан да бұрын, 1580 жылға дейін билеген. Жәңгір — Есімнің ұлы, әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана хан болды.

Жиі кететін қателер

  • Ташкент пен Самарқандты шатастырады. Екеуі де 1598 жылы алынды, бірақ қазақтар Ташкентті ғана ұстап қалды, ал Самарқанд қайтадан Бұхараның қол астына өтті.
  • Бұхара алынды деп ойлайды. Қазақ әскері оны тек қоршады, Тәуекел сол қаланың түбінде өлімші жарақат алды.
  • Хандардың ретін шатастырады: Хақназар (1580 жылға дейін), Шығай, Тәуекел, Есім (1598 жылдан). Шығай Тәуекелден кейін емес, бұрын билеген.
  • Деректерді шатастырады: Шығай мен Тәуекелдің II Абдолламен одағы «Тарих-и Рашидиде» емес, Хафиз Таныштың «Шараф-наме-йи шахи» еңбегінде сипатталған.

Тақырып бойынша сұрақтар

Тәуекел ханның 1598 жылы Бұхар хандығына жасаған жорығы немен аяқталды?
1598 жылы Тәуекел әскері Ахси, Әндіжан, Ташкент және Самарқандты алды, бірақ Бұхараны ала алмады: оны қоршау кезінде Тәуекел өлімші жарақат алып, сол жылы қайтыс болды. Самарқандты ұстап қалу мүмкін болмады, ал Ташкент екі ғасырға жуық Қазақ хандығының құрамында қалды. Хан тағына Тәуекелдің інісі Есім отырды.
Тәуекел Мәскеуге елшілікті не үшін жіберді?
1594 жылы Тәуекел Мәскеуге Құл-Мұхаммед бастаған елшілік жіберді. Хан Мәскеуде жүрген туысы Ораз-Мұхаммедті босатуды және атыс қаруын беруді сұрады. Бұл елшілік қазақ-орыс қарым-қатынасының дамуындағы маңызды қадам болды.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.