ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстан экономикасы

XIX ғасырдың екінші жартысында қазақ шаруашылығы өзгерді: жәрмеңкелер көбейіп, мал мен шикізат саудасы өсті, алғашқы кәсіпорындар ашылып, далаға шаруалар қоныс аудара бастады.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 03 Жаңа заман

ҰТО спецификациясының тармағы: 31 ХIХ ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуы

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Қазақ даласына капиталистік қатынастардың қалай енгенін және шаруашылықта не өзгергенін түсіндіру.
  • Ірі жәрмеңкелерді, олардың қай жерде өткенін және онда немен сауда жасалғанын білу.
  • Айырбас пен ақшалай сауданы ажырату, Ресеймен сауда байланыстарының қалай дамығанын түсіну.
  • Дәуір оқиғаларын ретімен орналастыру: басқару реформалары, шаруалардың қоныс аударуы, темір жол салу.

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Жәрмеңкелер. Бекіністер, станицалар мен қалалардың маңында пайда болды: қазақтар мал, жүн, тері әкеліп, орнына мата, астық, өнеркәсіп тауарларын алды.
  • Ірі жәрмеңкелер. Қарқаралы маңындағы Қоянды (Ботов) жәрмеңкесі XIX ғасырдың ортасында ашылып, даладағы ең ірілердің біріне айналды; Тайыншакөл Көкшетау уезінде, Ойыл Орал облысында өтті.
  • Айырбас сауда. Тауарды тауарға айырбастау ұзақ уақыт бойы әдеттегі іс болып қала берді, ақша далалық саудаға біртіндеп енді.
  • Капитализмнің енуі. Шикізат өңдейтін кәсіпорындар ашылды, көмір мен мыс өндіріле бастады, жалдамалы еңбек пайда болды; қазақтардың бір бөлігі отырықшылыққа, егіншілікке көшті.
  • Даталар. 1868 — «Уақытша ереже», 1889 — шаруалардың қоныс аударуы туралы заң, 1891 — «Дала ережесі», 1896 — Петропавл арқылы өткен Сібір темір жолы.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

XIX ғасырдың екінші жартысындағы Қазақстандағы жәрмеңке саудасы туралы дұрыс тұжырымдарды анықтаңыз: I. Жәрмеңкелер бекіністер мен казак станицаларының маңында пайда болды. II. 1860-жылдарға қарай далада айырбас саудасы ақшалай саудаға орын берді. III. Қоянды (Ботов) жәрмеңкесі даладағы ең ірі жәрмеңкелердің бірі болды. IV. Қоянды жәрмеңкесі XVIII ғасырдың ортасында құрылды.
  • A)I, II
  • B)I, III
  • C)II, IV
  • D)III, IV
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

I дұрыс: жәрмеңкелер әскери бекіністер мен казак станицаларының маңында қалыптасты, қазақтар оларға мал айдап, жүн мен тері әкелді. III дұрыс: Қарқаралы маңындағы Қоянды (Ботов) жәрмеңкесі даладағы ең ірі жәрмеңкелердің бірі болды. II қате: XIX ғасырдың екінші жартысында далада айырбас саудасы кең таралған күйінде қалды, ал ақша қатынастары далаға біртіндеп енді. IV қате: Қоянды жәрмеңкесі XVIII ғасырда емес, XIX ғасырдың ортасында пайда болды. Жауабы — I, III. «I, II» нұсқасын ақшалай саудаға көшудің жылдамдығын асыра бағалаған оқушы таңдайды. «III, IV» нұсқасын жәрмеңкені мерзімдегенде XIX ғасырды XVIII ғасырмен шатастырған оқушы таңдайды. «II, IV» нұсқасы екі қатені де жібергенде шығады.
Хронологиялық ретпен орналастырыңыз: 1) шаруалардың өз еркімен қоныс аударуы туралы заң 2) Сібір темір жолының Петропавл арқылы тартылуы 3) дала облыстарын басқару туралы «Уақытша ереже» 4) «Дала ережесі»
  • A)3, 4, 1, 2
  • B)4, 3, 1, 2
  • C)4, 1, 3, 2
  • D)3, 1, 4, 2
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Дала облыстарын басқару туралы «Уақытша ереже» 1868 жылы қабылданды (3), шаруалардың өз еркімен қоныс аударуы туралы заң — 1889 жылы (1), «Дала ережесі» — 1891 жылы (4), Сібір темір жолы Петропавл арқылы 1896 жылы өтті (2). Реті: 3, 1, 4, 2. «3, 4, 1, 2» нұсқасы қоныс аудару туралы заңды «Дала ережесінен» кейін қояды. «4, 3, 1, 2» нұсқасы «Дала ережесін» «Уақытша ережеден» бұрын деп санайды және қоныс аудару заңын да кейінге ығыстырады. «4, 1, 3, 2» нұсқасы басқару туралы екі ереженің орнын ауыстырады.

Жиі кететін қателер

  • Қоянды жәрмеңкесін XVIII ғасырға жатқызады. Ол XIX ғасырдың ортасында пайда болған және Көкшетаумен емес, Қарқаралымен байланысты.
  • 1860-жылдарға қарай ақша айырбасты толық ығыстырды деп ойлайды. Шын мәнінде далада айырбас сауда ұзақ сақталды, ақша қатынастары баяу дамыды.
  • «Уақытша ереже» (1868) мен «Дала ережесін» (1891) шатастырады. Алдымен «Уақытша ереже» шықты, жиырма жылдан астам уақыттан кейін оның орнын «Дала ережесі» басты.
  • Қоныс аудару туралы заңды «Дала ережесінен» кейін қояды. Заң 1889 жылы, яғни екі жыл бұрын қабылданған.

Тақырып бойынша сұрақтар

XIX ғасырдың екінші жартысында қазақтар жәрмеңкеде немен сауда жасады?
Қазақтар жәрмеңкеге мал айдап, мал шаруашылығының өнімдерін — жүн, тері, аң терісін әкелді. Оның орнына мата, астық, ыдыс-аяқ, металл бұйымдар және басқа өнеркәсіп тауарларын алды. Мәмілелердің едәуір бөлігі әлі де айырбас арқылы жасалды, бірақ уақыт өте келе ақша жиірек қолданылды. Даладағы ең ірі жәрмеңкелердің бірі Қарқаралы маңындағы Қоянды жәрмеңкесі болды.
XIX ғасырда Қазақстанға капитализмнің енуі неден байқалды?
Далада сауда өсіп, шаруашылық Ресей нарығымен тығыз байланыса бастады. Мал шаруашылығы шикізатын өңдейтін кәсіпорындар ашылды, көмір мен мыс өндірісі басталды, қазақтардан жалдамалы жұмысшылар шықты. Көшпелілердің бір бөлігі отырықшылыққа, егіншілікке ауысты. Сауданың дамуына темір жол да ықпал етті: 1896 жылы Сібір магистралі Петропавл арқылы өтті.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.