Ерте көшпенділер дәуірінде Қазақстанда қандай халықтар өмір сүрді?

Б. з. д. I мыңжылдықта Қазақстан жерінде сақ тайпаларының одақтары, батысында савроматтар және олардың орнын басқан сарматтар өмір сүрді. Кейін Жетісуға үйсіндер, Сырдарияның орта ағысына қаңлылар орнықты. Бұл жерлерге шығыстан ғұндар (хунну) державасы ықпал етті.

Үйсін мемлекеті туралы не белгілі?

Үйсіндер б. з. д. II ғасырдан Жетісуды мекендеді. Билеушісін күнби (гуньмо) деп атаған, ордасы Чигу қаласында болған. «Ерте Хань әулетінің тарихы» деген қытай жылнамасында үйсіндерде 120 000 түтін, 630 000 адам және 188 800 әскер болғаны айтылады. Шаруашылығының негізі көшпелі мал шаруашылығы еді.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Сақтар, үйсіндер, қаңлылар, ғұндар, сарматтар

Б. з. д. I мыңжылдықта қола дәуірінің орнына темір мен көшпелі мал шаруашылығы келді. Бұл тақырыпта б. з. д. I мыңжылдықтан б. з. алғашқы ғасырларына дейін Қазақстан даласын мекендеген халықтар қарастырылады.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 01 Ежелгі кезең

ҰТО спецификациясының тармағы: 02 Ерте көшпенділер дәуірі: Сарматтар. Сақтар. Үйсіндер. Қаңлылар. Ғұндар

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Сақтардың, үйсіндердің, қаңлылардың, ғұндар мен сарматтардың мекенін біліп, Қазақстан өңірлерімен сәйкестендіру
Ерте көшпенділер дәуірінің билеушілері мен негізгі оқиғаларын даталарымен атай білу
Халықтарды парсы, грек және қытай деректеріндегі мәліметтер арқылы тани білу

Ең бастысы туралы қысқаша

Сақтар. Тайпалар одақтары б. з. д. I мыңжылдықта Жетісуда, Арал өңірінде, Орталық және Шығыс Қазақстанда өмір сүрді. Парсы жазбаларында сақтардың үш тобы аталады, гректер оларды көбіне скифтер деп атаған.
Тұмар. Массагеттердің патшайымы. Б. з. д. 530 жылы массагеттер парсы патшасы Кирдің әскерін талқандады, Кирдің өзі қаза тапты.
Үйсіндер. Б. з. д. II ғасырдан Жетісуды мекендеді. Билеушісі — күнби (гуньмо), ордасы — Чигу қаласы.
Қаңлылар. Сырдарияның орта ағысын мекендеді, ордасы — Битянь қаласы. Қытай деректерінде — Кангюй.
Ғұндар (хунну). Қытайдың солтүстігінде держава құрды. Б. з. д. III ғасырдың соңында билікке Мөде шаньюй келді. Кең тараған пікір бойынша, кейін ғұндардың бір бөлігі батысқа көшті; б. з. V ғасырында оларды Аттила басқарды.
Сарматтар. Батыс Қазақстан мен Еділ бойында көшіп жүрді. Қоғамда әйелдердің орны жоғары болған: қарумен жерленген әйелдердің қабірлері белгілі.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Қай археологиялық ескерткіштің сақ тайпаларына ҚАТЫСЫ ЖОҚ?

A)Ұйғарақ
B)Шілікті
C)Беғазы
D)Тасмола

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: C

Беғазы — Орталық Қазақстандағы соңғы қола дәуірінің қорымы. Беғазы-Дәндібай мәдениеті осы қорым мен көршілес Дәндібайдың атымен аталған, ол тас кесенелерімен белгілі. Беғазы сақ дәуірінен бұрын, қола дәуірінің соңына жатады, ал сақтар — ерте темір дәуірі. Қалған үш ескерткіш сақтардікі. A. Ұйғарақ — Сырдарияның төменгі ағысындағы (Арал өңірі) ерте сақтардың қорымы. Оны таңдаған оқушы Арал өңірінің аз белгілі ескерткішінен сақ қорғандарын танымаған. B. Шілікті — Шығыс Қазақстандағы ерте сақтардың қорғандары, мұнда «Алтын қорған» қазылып зерттелген. Оны таңдаған оқушы қорғандардың көнелігіне қарап ерте сақтарды қола дәуірімен шатастырған. D. Тасмола — Орталық Қазақстандағы қорым, сақ дәуірінің тасмола мәдениеті осының атымен аталған. Оны Беғазымен шатастыру оңай: ол Беғазымен бір өңірде, сондықтан оқушы бір өңірдегі қола дәуірі мен сақ дәуірін шатастырады.

Жиі кететін қателер

Деректерді шатастырады. Сақтар туралы ең алдымен парсы және грек авторлары жазған, ал үйсіндер, қаңлылар мен ғұндар туралы — қытай жылнамалары (Сыма Цяньның «Тарихи жазбалары», «Хань шу»).
Үйсіндер мен қаңлылардың мекенін ауыстырып алады. Былай есте сақта: үйсіндер — Жетісу мен Чигу, қаңлылар — Сырдарияның орта ағысы мен Битянь.
Кирді кім жеңгенін шатастырады. Б. з. д. 530 жылы парсы патшасы Кирдің әскерін Тұмар патшайым бастаған сақ-массагеттер талқандады, Кирдің өзі қаза тапты.
Мөдені үйсіндердің билеушісі деп ойлайды. Мөде — ғұндардың шаньюйі, билікке б. з. д. III ғасырдың соңында келген; үйсін билеушісі күнби (гуньмо) деп аталған.

Тақырып бойынша сұрақтар

Ерте көшпенділер дәуірінде Қазақстанда қандай халықтар өмір сүрді?: Б. з. д. I мыңжылдықта Қазақстан жерінде сақ тайпаларының одақтары, батысында савроматтар және олардың орнын басқан сарматтар өмір сүрді. Кейін Жетісуға үйсіндер, Сырдарияның орта ағысына қаңлылар орнықты. Бұл жерлерге шығыстан ғұндар (хунну) державасы ықпал етті.
Үйсін мемлекеті туралы не белгілі?: Үйсіндер б. з. д. II ғасырдан Жетісуды мекендеді. Билеушісін күнби (гуньмо) деп атаған, ордасы Чигу қаласында болған. «Ерте Хань әулетінің тарихы» деген қытай жылнамасында үйсіндерде 120 000 түтін, 630 000 адам және 188 800 әскер болғаны айтылады. Шаруашылығының негізі көшпелі мал шаруашылығы еді.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.