ХХ ғасырдың басында қазақтардың наразылығы неге күшейді?

Басты себеп — жер мәселесі. Жерді қоныс аударушыларға тартып алу XIX ғасырдың соңында-ақ басталған: 1905 жылғы Қарқаралы петициясында қазақтар мұны тоқтатуды талап етті. Столыпин реформасынан кейін (1906 жылдан) Ресейден шаруалар көптеп келе бастады, қазақтардың шұрайлы жерлері, жайылымдары мен суаттары тартып алынып, соларға берілді. Наразылық одан әрі күшейді.

Мемлекеттік думаның депутаты болған қазақтар кімдер?

I Думаның (1906) депутаттарының арасында Семей облысынан сайланған Ә. Бөкейханов болды. II Думада (1907) қазақтардың атынан Жетісу облысынан М. Тынышбаев, Орал облысынан Б. Қаратаев және басқалар отырды. 1907 жылғы 3 маусымдағы заң қазақтарды депутат сайлау құқығынан айырды, сондықтан III және IV Думада олардың өкілдері болмады.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

ХХ ғасыр басы: қоныс аудару, Дума, баспасөз

ХХ ғасырдың басында шаруалардың қоныс аударуы қазақтардың жерін тарылтты, ал ұлттық зиялылар саясатқа араласып, төл ұлттық баспасөзді қалыптастырды. Тақырып Думаны, басылымдарды және өлке экономикасын қамтиды.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 04 Қазақстан ХХ ғасырдың бірінші жартысында

ҰТО спецификациясының тармағы: 33 ХХ ғасырдың басындағы Қазақстан

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Қоныс аудару саясаты мен 1905–1907 жылдардағы революцияның қазақтардың қоғамдық өміріне қалай әсер еткенін түсіндіру.
Мемлекеттік думадағы қазақ депутаттарын және ғасыр басындағы басылымдарды авторларымен бірге атау.
Өнеркәсіптің дамуын сипаттау: салалары, ірі кен орындары мен кәсіпорындары, шетел капиталының рөлі.
Өлкедегі сауданы сипаттау: жәрмеңкелер, темір жол, тауар айырбасы.

Ең бастысы туралы қысқаша

Қоныс аудару. Столыпин реформасынан кейін (1906 жылдан) қоныс аударушылар көбейді: қазақтардың шұрайлы жерлері тартып алынып, соларға берілді.
Қарқаралы петициясы. 1905 жылы қазақтар жер тартып алуды тоқтатуды және діни сенім бостандығын талап етті.
Мемлекеттік дума. I Думада (1906) Ә. Бөкейханов және т.б., II Думада (1907) М. Тынышбаев, Б. Қаратаев және т.б. болды. 1907 жылғы 3 маусымдағы заң қазақтарды депутат сайлау құқығынан айырды.
Баспасөз. М. Дулатұлының «Оян, қазақ!» жинағы (1909); «Айқап» журналы (1911–1915, Троицк, М. Сералин); «Қазақ» газеті (1913–1918, Орынбор, А. Байтұрсынұлы).
Өнеркәсіп. Көмір (Екібастұз, Қарағанды), мыс (Спасск зауыты), полиметалл (Риддер), мұнай (Ембі) өндірілді; көп кәсіпорын ағылшын капиталының қолында болды.
Сауда. Басты рөлді жәрмеңкелер атқарды, ең ірісі — Қоянды жәрмеңкесі; Орынбор — Ташкент темір жолы (1906) өлкені Ресей нарығымен байланыстырды.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

1909 жылғы жинақтағы «Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты, өткізбей қараңғыда бекер жасты» деген жолдардың авторы

A)А. Байтұрсынұлы
B)М. Дулатұлы
C)М. Жұмабаев
D)С. Торайғыров

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

«Оян, қазақ» деген үндеу — М. Дулатұлының 1909 жылы шыққан «Оян, қазақ!» жинағының атауы. Онда ақын халықты оқу-білімге және жерін қорғауға шақырды. А. Байтұрсынұлы 1909 жылы «Қырық мысал» мысалдар жинағын шығарды, ал оның «Маса» жинағы 1911 жылы жарық көрді. М. Жұмабаевтың «Шолпан» жинағы 1912 жылы шықты. С. Торайғыров — «Қамар сұлу» романының авторы.

Жиі кететін қателер

«Айқап» журналы мен «Қазақ» газетін шатастыру. «Айқап» журналы Троицкіде М. Сералиннің редакторлығымен шықты, ал «Қазақ» газетін Орынборда А. Байтұрсынұлы шығарды.
А. Байтұрсынұлын Дума депутаты деп ойлау. Депутаттардың арасында Ә. Бөкейханов (I Дума), М. Тынышбаев пен Б. Қаратаев (II Дума) болды.
Қазақтар III және IV Думаға депутат сайлады деп есептеу. 1907 жылғы 3 маусымдағы заңнан кейін бұл құқық олардан алынды.
«Оян, қазақ!» жинағын А. Байтұрсынұлына телу. Ол — М. Дулатұлының 1909 жылғы жинағы; Байтұрсынұлының жинақтары — «Қырық мысал» (1909) мен «Маса» (1911).

Тақырып бойынша сұрақтар

ХХ ғасырдың басында қазақтардың наразылығы неге күшейді?: Басты себеп — жер мәселесі. Жерді қоныс аударушыларға тартып алу XIX ғасырдың соңында-ақ басталған: 1905 жылғы Қарқаралы петициясында қазақтар мұны тоқтатуды талап етті. Столыпин реформасынан кейін (1906 жылдан) Ресейден шаруалар көптеп келе бастады, қазақтардың шұрайлы жерлері, жайылымдары мен суаттары тартып алынып, соларға берілді. Наразылық одан әрі күшейді.
Мемлекеттік думаның депутаты болған қазақтар кімдер?: I Думаның (1906) депутаттарының арасында Семей облысынан сайланған Ә. Бөкейханов болды. II Думада (1907) қазақтардың атынан Жетісу облысынан М. Тынышбаев, Орал облысынан Б. Қаратаев және басқалар отырды. 1907 жылғы 3 маусымдағы заң қазақтарды депутат сайлау құқығынан айырды, сондықтан III және IV Думада олардың өкілдері болмады.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.