Ресей империясы қазақ даласында қандай мақсат көздеді?

Ресей дала арқылы Орта Азия мен Үндістан нарығына шығуды, сауда жолдарын қауіпсіз етуді, казак қоныстарына жер алуды және шикізат көзін иеленуді көздеді. Алдымен ол бекіністер салып, хандарға сүйенді, ал XIX ғасырда хандық билікті жойып, даланы округтер мен болыстар арқылы өзі басқара бастады.

Ресейдің отаршылдық саясатында аманат дегеніміз не?

Аманат — адалдықтың кепілі ретінде алынған адам, көбіне хан немесе сұлтан отбасынан болды. Оны орыс бекіністерінде не қалаларында ұстады. Хандарды патша грамотасымен бекітумен, ақсүйектерге жалақы берумен қатар аманат алу да XVIII ғасырда даланы бақылаудың негізгі тәсілдерінің бірі болды.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Ресейдің қазақ даласындағы отаршылдық саясаты

XVIII–XIX ғасырларда Ресей империясы қазақ даласын қалай бағындырды: бұл жер оған не үшін керек болды және ол билігін қандай тәсілдермен нығайтты.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 03 Жаңа заман

ҰТО спецификациясының тармағы: 22 Отарлау және ұлт-азаттық күрес. Ресей империясының отаршылдық саясаты: мақсаттары мен әдістері

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Ресейдің қазақ даласындағы отаршылдық саясатының мақсаттарын атай білу
XVIII және XIX ғасырларда даланы бағындыру мен басқару әдістерін ажырата білу
Қосылу мен отарлау оқиғаларын хронологиялық ретпен орналастыра білу

Ең бастысы туралы қысқаша

Мақсаттары. Орта Азия мен Үндістан нарығына жол ашу, сауда жолдары, жер мен шикізат. Даланы Азияға апаратын «кілт әрі қақпа» деген сөз І Петрге телінеді.
1731 жыл. Кіші жүз ханы Әбілқайыр Ресей бодандығын қабылдап, А. Тевкелев елшілігінің алдында ант берді.
Орынбор экспедициясы. 1734 жылы И. Кирилов басшылығымен басталды; оның міндеті Кіші жүз шекарасында бекіністер салу болды.
XVIII ғасыр әдістері. Бекіністер мен казак шептері, аманат алу (ақсүйек отбасыларынан кепілге адам алу), хандарды патша грамотасымен бекіту, ақсүйектерге жалақы беру, сұлтандарды бір-біріне айдап салу.
XIX ғасыр әдістері. 1822 және 1824 жылғы жарғылармен хандық билікті жою, округтер мен болыстар құру, жерді казак станицаларына тартып алу.
Бөкей Ордасы. 1801 жылы Кіші жүз қазақтарының бір бөлігі Бөкей сұлтанның бастауымен Еділ мен Жайық аралығына қоныс аударды.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

XVIII ғасырда Ресей империясының қазақ даласын басқару әдістеріне ЖАТПАЙДЫ

A)аманат алу
B)хандарды бекіту
C)жалақы тағайындау
D)болыстық жүйе енгізу

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Дұрыс жауап — D. Қазақ даласында болыстық бөлініс тек XIX ғасырда, хан билігі жойылғаннан кейін пайда болды (Орта жүзде — 1820-жылдардан бастап). XVIII ғасырда Ресей даланы негізінен хандар мен сұлтандар арқылы басқарды, болыстар енгізілген жоқ. Кіші жүзде хан билігін уақытша жойған О. Игельстромның 1786 жылғы реформасы да болыстар құрмады. A — XVIII ғасырдың нақты әдісі: адалдықтың кепілі ретінде хандар мен ақсүйектердің отбасынан аманат (кепілге адам) алынды. B — нақты әдіс: XVIII ғасырдың ортасынан бастап Кіші жүз хандары патша грамотасымен бекітілді, Нұралы осылай бекітілді. C — нақты әдіс: хандарды және ақсүйектердің бір бөлігін Ресейге байлау үшін оларға жалақы тағайындалды.

Хронологиялық ретпен орналастырыңыз: 1) Бөкей Ордасының құрылуы 2) Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс 3) Әбілқайырдың Ресей бодандығын қабылдауы 4) Сырым Датұлы бастаған көтеріліс

A)4, 3, 2, 1
B)3, 2, 1, 4
C)4, 2, 3, 1
D)3, 4, 1, 2

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Әбілқайыр Ресей бодандығын 1731 жылы қабылдады (3). Сырым Датұлы бастаған көтеріліс 1783 жылы басталып, 1797 жылға дейін созылды (4). Бөкей Ордасы 1801 жылы құрылды (1). Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс 1837–1847 жылдары жүрді (2). Дұрыс рет: 3, 4, 1, 2. A нұсқасы (4, 3, 2, 1) Сырым көтерілісін Әбілқайырдың ант беруінен, ал Кенесарыны Бөкей Ордасынан бұрын қояды. B нұсқасы (3, 2, 1, 4) Кенесары көтерілісін XVIII ғасырға, 1731 және 1801 жылдар аралығына, ал Сырымды XIX ғасырға ауыстырып, екі көсемнің орнын алмастырады. C нұсқасы (4, 2, 3, 1) екі көтерілісті де ерте, ал бодандық пен Бөкей Ордасын кеш деп санайды.

Жиі кететін қателер

Монархтарды шатастыру: Хиуаға жорық (1717) І Петр тұсында, ал Орынбор экспедициясы (1734) Анна Иоанновна тұсында болды. Оқиғаны билік жылдарымен байланыстырып есте сақта.
Болыстарды XVIII ғасырдың әдісі деп ойлау. Болыстық бөлініс XIX ғасырда, хандық билік жойылғаннан кейін пайда болды, ал XVIII ғасырда Ресей даланы хандар мен сұлтандар арқылы басқарды.
Әбілқайырдың 1731 жылы бодандық қабылдауы бүкіл даланы бірден Ресейге қосты деп есептеу. Қосылу ұзаққа созылды, жүздер империя құрамына әр кезде енді.
Бөкей Ордасының құрылуын 1822–1824 жылғы жарғылардан кейін қою. Ол ертерек, 1801 жылы, хандық билік әлі жойылмаған кезде құрылды.

Тақырып бойынша сұрақтар

Ресей империясы қазақ даласында қандай мақсат көздеді?: Ресей дала арқылы Орта Азия мен Үндістан нарығына шығуды, сауда жолдарын қауіпсіз етуді, казак қоныстарына жер алуды және шикізат көзін иеленуді көздеді. Алдымен ол бекіністер салып, хандарға сүйенді, ал XIX ғасырда хандық билікті жойып, даланы округтер мен болыстар арқылы өзі басқара бастады.
Ресейдің отаршылдық саясатында аманат дегеніміз не?: Аманат — адалдықтың кепілі ретінде алынған адам, көбіне хан немесе сұлтан отбасынан болды. Оны орыс бекіністерінде не қалаларында ұстады. Хандарды патша грамотасымен бекітумен, ақсүйектерге жалақы берумен қатар аманат алу да XVIII ғасырда даланы бақылаудың негізгі тәсілдерінің бірі болды.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.