ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Абылай хан: ішкі және сыртқы саясаты

Абылай ханның билік құрған кезеңі туралы тақырып: ол хан билігін қалай нығайтты және Ресей мен Цин империясының арасында хандықтың дербестігін қалай сақтады.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 03 Жаңа заман

ҰТО спецификациясының тармағы: 21 Абылай хан тұсындағы Қазақ хандығы: ішкі және сыртқы саясаты

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Абылайдың ішкі саясатын сипаттай алу: хан билігін нығайту және жүздерді біріктіру.
  • Абылайдың Жоңғариямен, Ресеймен және Цин империясымен қарым-қатынасындағы сыртқы саясатын түсіндіре алу.
  • Абылайдың Орта Азияға жорықтарын және қырғыздармен соғыстарын білу.

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Абылай сұлтан. Орта жүз сұлтаны. 1740-жылдардың басында жоңғар қоңтайшысы Қалдан Сереннің тұтқынында болып, кейін босатылды.
  • 1771 жыл. Әбілмәмбет хан қайтыс болған соң Түркістанда Абылай үш жүздің ханы болып жарияланды. Ресей оны тек Орта жүздің ханы деп таныды.
  • Ішкі саясат. Орталықтанған хан билігін нығайтты, сұлтандардың өз бетімен кетуін тежеді, ең алдымен батырларға арқа сүйеді.
  • Ресей мен Цин арасында. 1750-жылдары Цин империясы Жоңғар хандығын талқандады. Абылай екі елмен де келіссөз жүргізіп, хандықтың дербестігін сақтап қалды.
  • Жерлер мен жорықтар. Қазақтар бұрын жоңғарлар басып алған жайылымдарды қайтарды. Абылай қырғыздармен соғысты, оның билігі Түркістан мен Ташкентке жетті.
  • 1781 жыл. Абылай қайтыс болып, Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне жерленді.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Абылай сұлтан тұтқында болған жоңғар билеушісі —
  • A)Қалдан Серен
  • B)Цеван Рабдан
  • C)Әмірсана
  • D)Дауаши
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

Дұрыс жауап — Қалдан Серен. 1740-жылдардың басында Абылай сұлтан жоңғарлардың тұтқынына түсіп, Қалдан Серен қонтайшының қолында болды, кейін босатылды. Цеван Рабдан — 1723 жылғы шапқыншылық басталған кездегі қонтайшы; ол 1727 жылы, Абылай тұтқынға түспей тұрып қайтыс болды. Әмірсана мен Дауаши — 1750-жылдардағы Жоңғариядағы тақ таласына қатысушылар; олар Абылайдан өздері пана іздеді.

Жиі кететін қателер

  • «Жеті жарғы» заңдар жинағын Абылайға телу. Ол Абылайдан әлдеқайда бұрын, Тәуке хан тұсында қабылданған.
  • Жоңғар билеушілерін шатастыру: Абылай Қалдан Сереннің тұтқынында болды, ал Сыбан Рабдан 1727 жылы, Абылай тұтқынға түспей тұрып-ақ қайтыс болған.
  • Ресей Абылайды бүкіл қазақтың ханы деп таныды деп ойлау. Үш жүз оны Түркістанда хан көтерді, ал Ресей тек Орта жүздің ханы деп таныды.
  • Алдындағы ханды шатастыру: Абылай Әбілқайырдан кейін емес, Әбілмәмбет қайтыс болған соң хан болды; Әбілқайыр 1748 жылы-ақ қаза тапқан.

Тақырып бойынша сұрақтар

Абылай хан қандай сыртқы саясат жүргізді?
Цин империясы 1750-жылдары Жоңғар хандығын талқандаған соң, қазақтармен көршілес екі қуатты мемлекет — Ресей мен Цин империясы қалды. Абылай екеуімен де келіссөз жүргізіп, олардың ешқайсысының хандықты бағындыруына жол бермеді. Оңтүстікте ол қырғыздармен соғысты, ал оның билігі Түркістан мен Ташкентке дейін жетті.
Абылай хан билігін қалай нығайтты?
Абылай біртұтас күшті билікке ұмтылды: сұлтандардың өз бетімен кетуін тежеп, ең алдымен батырларға арқа сүйеді. 1771 жылы Түркістанда оны үш жүздің ханы етіп көтерді, ал Ресей оны тек Орта жүздің ханы деп таныды.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.