ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Әбілқайыр және Ресей бодандығы

Ресейдің қазақ даласына қалай жылжығаны және Кіші жүз ханы Әбілқайырдың Ресей бодандығын неге қабылдағаны туралы тақырып.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 03 Жаңа заман

ҰТО спецификациясының тармағы: 20 XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақ хандығы

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • XVIII ғасыр басында Ресейдің Қазақстандағы саяси және экономикалық мақсаттарын түсіндіре алу.
  • Әскери-барлау экспедицияларын және Ертіс бойындағы алғашқы бекіністерді білу.
  • Әбілқайырдың бодандықты қабылдауының себептері мен мақсаттарын атай алу.
  • 1730–1750-жылдардағы Ресей саясатын және 1740-жылдардағы жағдайдың шиеленісуін сипаттай алу.

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Ресейдің мақсаттары. І Петр қазақ даласын Азияға ашылатын қақпа деп білді: Ресейге Орта Азия мен Үндістанға баратын сауда жолдары керек болды.
  • Ертіс бекіністері. И. Бухгольц экспедициясы — Ямышев (1715) және Омбы (1716) бекіністері; Семей бекінісі — 1718; И. Лихарев экспедициясы — Өскемен (1720).
  • 1731 жыл. Кіші жүз ханы Әбілқайыр ру басыларының (старшындардың) бір бөлігімен бірге Ресей бодандығын қабылдады. Антты қабылдау үшін далаға елші А. Тевкелев келді.
  • Себептері. Жоңғар қаупі, қалмақ, башқұрт және Жайық казактарының шабуылдары, сонымен қатар Әбілқайырдың өз билігін нығайтып, хан атағын ұрпағына қалдыру ниеті.
  • Орынбор. И. К. Кирилов бастаған Орынбор экспедициясы (1734) бекіністер салды. Орынбор Кіші жүзбен айырбас саудасының орталығына айналды.
  • 1740-жылдар. Қалдан Серен шабуылдары, Ресей ықпалының өсуі, Әбілқайыр мен Барақ сұлтанның бақталастығы. 1748 жылы Әбілқайыр Барақтың қолынан қаза тапты.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

1720 жылы И. Лихарев экспедициясы негізін қалаған бекініс —
  • A)Өскемен
  • B)Семей
  • C)Омбы
  • D)Ямышев
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

И. Лихарев экспедициясы Ертіс өзенімен жоғары көтеріліп, 1720 жылы Өскемен бекінісін салды. Семей бекінісі одан бұрын, 1718 жылы, бұл экспедицияға дейін салынған. Омбы (1716) және Ямышев (1715) бекіністерін одан ертеректегі И. Бухгольц экспедициясы салды: оларды таңдаған оқушы І Петрдің Ертіске жіберген екі экспедициясын шатастырады.
XVIII ғасырдың бірінші жартысындағы қазақтардың шаруашылығы мен тұрмысы туралы дұрыс тұжырымдарды анықтаңыз: I. 1723 жылғы жоңғар шапқыншылығы малдың жаппай қырылуына және ашаршылыққа әкелді. II. Қазақтардың Ресеймен саудасы айырбас арқылы емес, негізінен ақшамен жүргізілді. III. Орынбор салынғаннан кейін Кіші жүз қазақтарының Ресеймен саудасының орталығына айналды. IV. Орынбор салынғанға дейін Кіші жүз қазақтары Ресеймен негізінен Ямышев бекінісі арқылы сауда жасады.
  • A)I, II
  • B)III, IV
  • C)I, III
  • D)II, IV
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: C

I және III дұрыс. I: 1723 жылғы шапқыншылық («Ақтабан шұбырынды») малдың жаппай қырылуына және ашаршылыққа әкелді. III: Орынбор салынғаннан кейін Кіші жүз қазақтарының Ресеймен саудасы сонда шоғырланды. II қате: қазақтардың Ресеймен саудасы айырбас сипатында болды, тауар тауарға айырбасталды. IV қате: Ямышев бекінісі Ертіс бойында орналасқан, ол арқылы Орта жүз қазақтары сауда жасады; Кіші жүз Орынборға дейін Жайық қалашығы, Уфа және Астрахань арқылы сауда жасады. A нұсқасында қате II, B нұсқасында қате IV бар, D нұсқасы екі қате тұжырымнан тұрады.

Жиі кететін қателер

  • Экспедицияларды шатастыру: Бухгольц — Ямышев пен Омбы бекіністері, Лихарев — Өскемен (1720). Экспедицияны өзі салған бекіністерімен бірге есте сақтаған жөн.
  • 1731 жылы бодандықты үш жүз түгел қабылдады деп ойлау. Ант берген — Кіші жүз ханы Әбілқайыр мен ру басыларының (старшындардың) бір бөлігі, қарсы болғандар да көп болды.
  • Қазақтар Ресеймен ақшаға сауда жасады деп ойлау. Сауда негізінен айырбас түрінде жүрді: тауар тауарға айырбасталды.
  • Бодандықты тек сыртқы қауіппен түсіндіру. Әбілқайырдың жеке мақсаттары да болды: билігін нығайту және бақталастарымен күресте Ресейге сүйену.

Тақырып бойынша сұрақтар

Әбілқайыр хан Ресей бодандығын неге қабылдады?
Кіші жүз жоңғарлармен соғыстан әлсіреп, қалмақ, башқұрт және Жайық казактарының шабуылдарынан зардап шекті. Әбілқайыр Ресейдің қорғауына үміт артты, сонымен бірге бақталастары арасында билігін нығайтып, хан атағын ұрпағына қалдырғысы келді. 1731 жылы ол ру басыларының (старшындардың) бір бөлігімен бірге елші А. Тевкелевтің қатысуымен Ресейге адалдық антын берді.
XVIII ғасыр басында Ертіс бойында қандай бекіністер салынды?
И. Бухгольц экспедициясы Ямышев (1715) және Омбы (1716) бекіністерін салды. 1718 жылы Семей бекінісі пайда болды, ал 1720 жылы И. Лихарев экспедициясы Өскемен бекінісінің негізін қалады. Ресейдің Ертіс бойымен қазақ жеріне жылжуы осы бекіністерден басталды.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.