Бөкей Ордасында көтеріліс неге басталды?

Орда қазақтарына жайылым жетпеді: Жәңгір хан шұрайлы жерлерді туыстары мен жақындарына үлестірді, жердің бір бөлігі орыс помещиктері мен казактарға өтті. Алым-салық пен хан шенеуніктерінің озбырлығы күшейді. Наразы халықты батыр Исатай Тайманұлы мен ақын Махамбет Өтемісұлы бастап шықты.

Исатай мен Махамбет көтерілісі немен аяқталды?

1837 жылы қарашада көтерілісшілер Тастөбе түбінде жеңіліп, Жайықтан өтіп, Кіші жүз жеріне кетті. 1838 жылы шілдеде Ақбұлақ өзеніндегі шайқаста Исатай Тайманұлы қаза тапты, көтеріліс басылды. Махамбет Өтемісұлы аман қалып, 1846 жылы өлтірілді.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Бөкей Ордасындағы көтеріліс (1836–1838)

Бөкей Ордасы қазақтарының Жәңгір ханға және отаршыл тәртіпке қарсы көтерілісі. Тақырып көтерілістің себептерін, басшыларын, барысын және оқиғалардың ретін білу үшін керек.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 03 Жаңа заман

ҰТО спецификациясының тармағы: 26 1836-1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы қазақтардың көтерілісі (себептері, негізгі кезеңдері мен шайқастары)

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Бөкей Ордасындағы қазақтар көтерілісінің себептерін атай білу
Көтеріліс кезеңдерін ажыратып, әрқайсысы қай жерде өткенін білу
Негізгі шайқастарды ретімен орналастыру: Хан ордасын қоршау, Тастөбе, Ақбұлақ
Көтеріліс басшыларын және олардың кейінгі тағдырын білу

Ең бастысы туралы қысқаша

Бөкей Ордасы. Ішкі Орда деп те аталады. 1801 жылы Еділ мен Жайық аралығында құрылды. Көтеріліс жылдарында оны Жәңгір хан биледі.
Себептері. Жайылым жетпеді: хан шұрайлы жерлерді туыстары мен жақындарына үлестірді, жердің бір бөлігі орыс помещиктері мен казактарға өтті. Алым-салық пен хан билігінің озбырлығы күшейді.
Басшылары. Батыр Исатай Тайманұлы және ақын әрі батыр Махамбет Өтемісұлы; Махамбеттің өлеңдері халықты ханға қарсы күреске шақырды.
Бірінші кезең. 1836–1837 жылдар, Орданың өз ішінде. 1837 жылдың күзінде көтерілісшілер Хан ордасын қоршады, қарашада Тастөбе түбінде жеңіліп, Жайықтан өтті.
Екінші кезең. 1838 жыл, Кіші жүз жері. 1838 жылы шілдеде Ақбұлақ өзеніндегі шайқаста Исатай қаза тауып, көтеріліс басылды.
Көтерілістен кейін. Жәңгір хан 1845 жылы қайтыс болды, Махамбет 1846 жылы өлтірілді.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Ішкі Орда ханына арналған жолдар: «Хан емессің — қасқырсың, қас албасты басқырсың». Бұл жолдардың авторы —

A)Бұқар Қалқаманұлы
B)Абай Құнанбайұлы
C)Дулат Бабатайұлы
D)Махамбет Өтемісұлы

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

Дұрыс жауап — D. Ішкі Орда — Бөкей Ордасының екінші атауы. Оның ханы Жәңгір болды, оған қарсы 1836–1838 жылдары көтеріліс басталды. Көтеріліс басшыларының бірі ақын әрі батыр Махамбет Өтемісұлы еді, бұл жолдарды ол Жәңгір ханға арнаған. A қате: Бұқар жырау Қалқаманұлы XVIII ғасырда өмір сүріп, толғауларын Абылай ханға арнаған, ал Ішкі Орда тек XIX ғасырдың басында құрылды. B қате: Абай Құнанбайұлы XIX ғасырдың екінші жартысында, хандық билік жойылғаннан кейін өмір сүрді, Бөкей Ордасымен байланысы жоқ. C қате: Дулат Бабатайұлы — Орта жүз ақыны, Бөкей Ордасындағы көтеріліске қатыспаған.

Жиі кететін қателер

Атауларды шатастыру. Ішкі Орда мен Бөкей Ордасы — бір Орданың екі атауы, ал Хан ордасы — оның орталығы, бөлек иелік емес.
Тастөбедегі шайқасты Жайықтан өткеннен кейін қою. Дұрыс рет: 1837 жылдың күзінде Хан ордасын қоршау, 1837 жылдың қарашасында Тастөбе, 1838 жылдың шілдесінде Ақбұлақ.
Махамбет Исатаймен бірге қаза тапты деп есептеу. Исатай 1838 жылы қаза тапты, ал Махамбет 1846 жылы, Жәңгір қайтыс болғаннан кейін өлтірілді.

Тақырып бойынша сұрақтар

Бөкей Ордасында көтеріліс неге басталды?: Орда қазақтарына жайылым жетпеді: Жәңгір хан шұрайлы жерлерді туыстары мен жақындарына үлестірді, жердің бір бөлігі орыс помещиктері мен казактарға өтті. Алым-салық пен хан шенеуніктерінің озбырлығы күшейді. Наразы халықты батыр Исатай Тайманұлы мен ақын Махамбет Өтемісұлы бастап шықты.
Исатай мен Махамбет көтерілісі немен аяқталды?: 1837 жылы қарашада көтерілісшілер Тастөбе түбінде жеңіліп, Жайықтан өтіп, Кіші жүз жеріне кетті. 1838 жылы шілдеде Ақбұлақ өзеніндегі шайқаста Исатай Тайманұлы қаза тапты, көтеріліс басылды. Махамбет Өтемісұлы аман қалып, 1846 жылы өлтірілді.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.