ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: Химия

Химия · ҰБТ-ға арналған теория

Электролиттер диссоциациясы және тұздар гидролизі

Электролиттердің суда иондарға ыдырауы және тұз иондарының сумен әрекеттесуі туралы тақырып. Иондар концентрациясын есептегенде және тұз ерітіндісінің ортасын анықтағанда керек.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 03 Химиялық реакциялардың энергетикасы

ҰТО спецификациясының тармағы: 05 Электролиттер ерітінділеріндегі иондық тепе-теңдіктер. Тұздар гидролизі

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 2 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Диссоциация теңдеулерін және қысқартылған иондық теңдеулерді жазу, ион алмасу реакциясының соңына дейін жүретінін анықтау
  • Диссоциациялану дәрежесін, бөлшектер мөлшерін және ерітіндідегі иондар концентрациясын есептеу
  • Тұз гидролизінің түрін және ерітіндінің ортасын анықтау

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Диссоциациялану дәрежесі. Иондарға ыдыраған молекулалардың үлесі: \alpha = 4 % дегеніміз — 0{,}04 үлес. Күшті электролиттер іс жүзінде толық, әлсіздері (\mathrm{HNO_2}, \mathrm{CH_3COOH}) ішінара ыдырайды.
  • Иондар концентрациясы. Толық диссоциацияда тұз концентрациясын формуладағы сол иондардың санына көбейтеді: концентрациясы 0{,}2 моль/л \mathrm{Na_2SO_4} ерітіндісінде c(\mathrm{Na^+}) = 0{,}4 моль/л.
  • Ион алмасу. Тұнба, газ немесе әлсіз электролит, мысалы су түзілсе, реакция соңына дейін жүреді. Өзгермеген иондар қысқартылған теңдеуге жазылмайды.
  • Гидролиз. Тұз иондарының сумен әрекеттесуі. Әлсіз қышқылдың анионы немесе әлсіз негіздің катионы гидролизденеді. Күшті негіз бен күшті қышқылдан түзілген тұз (\mathrm{NaCl}) гидролизденбейді, ортасы бейтарап.
  • Ерітінді ортасы. Тұз тек анион бойынша гидролизденгенде (\mathrm{Na_2CO_3}, \mathrm{CH_3COONa}) орта сілтілік, \mathrm{pH} > 7; тек катион бойынша гидролизденгенде (\mathrm{ZnCl_2}, \mathrm{NH_4Cl}) — қышқылдық, \mathrm{pH} < 7.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Ерітіндіде 0{,}5 моль азотты қышқыл \mathrm{HNO_2} бар, оның диссоциациялану дәрежесі 4 %. Еріген бөлшектердің — \mathrm{HNO_2} молекулалары мен иондардың жалпы зат мөлшері
  • A)0{,}54 моль
  • B)0{,}04 моль
  • C)0{,}50 моль
  • D)0{,}52 моль
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

\mathrm{HNO_2 \rightleftarrows H^+ + NO_2^-}. Диссоциациялану дәрежесі 4 % — бұл 0{,}04 үлес. 0{,}5 \cdot 0{,}04 = 0{,}02 моль қышқыл ыдырады, әр молекула 2 ион берді: иондар 2 \cdot 0{,}02 = 0{,}04 моль. Молекулалар 0{,}5 - 0{,}02 = 0{,}48 моль қалды. Барлық бөлшектер 0{,}48 + 0{,}04 = 0{,}52 моль. A — иондар бастапқы 0{,}5 мольге қосылған, ал ыдыраған молекулалар шегерілмеген: 0{,}5 + 0{,}04 = 0{,}54. B — тек иондар есептелген. C — ыдыраған молекула екі емес, бір бөлшек ретінде саналған: 0{,}48 + 0{,}02 = 0{,}50.
Концентрациясы 0{,}2 моль/л \mathrm{Na_2SO_4} ерітіндісінің 100 мл көлемі мен концентрациясы 0{,}1 моль/л \mathrm{NaCl} ерітіндісінің 100 мл көлемі араластырылды. Алынған ерітіндідегі \mathrm{Na^+} иондарының молярлық концентрациясы (диссоциация толық, көлемдер қосылады)
  • A)0{,}15 моль/л
  • B)0{,}50 моль/л
  • C)0{,}30 моль/л
  • D)0{,}25 моль/л
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: D

100 мл = 0{,}1 л. \mathrm{Na_2SO_4 \rightarrow 2Na^+ + SO_4^{2-}} бойынша n_1(\mathrm{Na^+}) = 2 \cdot 0{,}2 \cdot 0{,}1 = 0{,}04 моль. \mathrm{NaCl \rightarrow Na^+ + Cl^-} бойынша n_2(\mathrm{Na^+}) = 0{,}1 \cdot 0{,}1 = 0{,}01 моль. Барлығы 0{,}04 + 0{,}01 = 0{,}05 моль, көлемі 0{,}1 + 0{,}1 = 0{,}2 л: c = \frac{0{,}05}{0{,}2} = 0{,}25 моль/л. A — \mathrm{Na_2SO_4} құрамындағы натрийдің 2 индексі ескерілмеген: \frac{0{,}02 + 0{,}01}{0{,}2} = 0{,}15. B — иондар мөлшері жалпы көлемге емес, бір ерітіндінің көлеміне бөлінген: \frac{0{,}05}{0{,}1} = 0{,}5. C — тұздардың концентрациялары жай қосылған: 0{,}2 + 0{,}1 = 0{,}3.

Жиі кететін қателер

  • Ионның индексін ұмыту: 1 моль \mathrm{Na_2SO_4}-тен 2 моль \mathrm{Na^+} түзіледі. Есептеу алдында тұздың формуласына қара.
  • Ерітінділерді араластырғанда иондар мөлшерін бір ерітіндінің көлеміне бөлу. Иондардың жалпы мөлшерін қоспаның жалпы көлеміне бөлу керек.
  • Әлсіз электролит бөлшектерін санағанда қателесу: ыдыраған \mathrm{HNO_2} молекуласы екі ион береді, ал оны бастапқы молекулалар мөлшерінен шегеру керек.
  • Тек әлсіз негіздердің тұздары гидролизденеді деп ойлау. Әлсіз қышқыл мен күшті негізден түзілген орта тұздар анион бойынша гидролизденеді, олардың ортасы сілтілік.

Тақырып бойынша сұрақтар

Тұздың формуласы бойынша ерітіндінің ортасын қалай анықтайды?
Тұздың қандай негіз бен қышқылдан түзілгенін анықта. Екеуі де күшті — гидролиз жүрмейді, орта бейтарап (\mathrm{NaCl}). Күшті негіз, әлсіз қышқыл (орта тұз) — анион бойынша, орта сілтілік (\mathrm{Na_2CO_3}). Әлсіз негіз, күшті қышқыл — катион бойынша, орта қышқылдық (\mathrm{NH_4Cl}). Екеуі де әлсіз — катион мен анион бойынша жүреді, орта қышқыл мен негіздің күшіне байланысты.
Неге қыздыру мен сұйылту тұз гидролизін күшейтеді?
Гидролиз — бейтараптануға кері процесс. Бейтараптанғанда жылу бөлінеді, демек гидролиз жылу сіңіреді, сондықтан қыздырғанда оның тепе-теңдігі өнімдерге ығысады. Сұйылтқанда еріген бөлшектердің концентрациясы азаяды да, тепе-теңдік бөлшектер саны көбірек жаққа — гидролиз өнімдеріне ығысады (бір ионнан екі бөлшек түзіледі), сондықтан гидролиз дәрежесі артады.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.