«Алаш» партиясы мен Алашорда үкіметі қашан және қайда құрылды?

Екеуі де 1917 жылы Орынборда өткен съездерде құрылды. «Алаш» партиясы шілдедегі І жалпықазақ съезінде құрылды, ал желтоқсандағы ІІ жалпықазақ съезінде Алаш автономиясы жарияланып, Ә. Бөкейханов басқарған Алашорда үкіметі құрылды. Үкіметтің орталығы Семей болды, ал 1920 жылғы наурызда үкіметті Қырғыз (Қазақ) ревкомы таратты.

«Қазақ» газеті мен «Айқап» журналының айырмашылығы неде?

«Айқап» 1911–1915 жылдары Троицкіде М. Сералиннің редакторлығымен шығып, қазақтарды отырықшылық пен егіншілікке шақырды. «Қазақ» газетін 1913–1918 жылдары Орынборда А. Байтұрсынұлы мен М. Дулатұлы шығарды; газет жер қазаққа бекітілмейінше асығыс отырықшылану қауіпті деп есептеді. Жерді қоныс аударушыларға тартып алуға екі басылым да қарсы болды.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

«Алаш» партиясы және Алашорда үкіметі

«Алаш» — қазақтың тұңғыш ұлттық партиясы, ол 1917–1920 жылдары ұлттық автономия құруға ұмтылды. Тақырып баспасөзді, съездерді және зиялы қауым көшбасшыларының тағдырын қамтиды.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 04 Қазақстан ХХ ғасырдың бірінші жартысында

ҰТО спецификациясының тармағы: 35 «Алаш» қозғалысы және қазақ ұлттық идеясы

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Қазақ зиялыларының ХХ ғасыр басындағы саяси өмірдегі рөлін түсіндіру.
«Қазақ» газеті мен «Айқап» журналының ұстанымдарын салыстыру.
1917 жылғы оқиғалардың кезеңдерін білу: «Алаш» партиясы мен Алашорда үкіметінің құрылуы және олардың кейінгі тағдыры.
Алаш көшбасшыларын олардың рөлімен және ғылыми еңбектерімен сәйкестендіру.

Ең бастысы туралы қысқаша

«Айқап» пен «Қазақ». «Айқап» (1911–1915) отырықшылыққа шақырды; «Қазақ» (1913–1918) жер қазаққа бекітілмейінше асығыс отырықшылануды қауіпті санады.
1917 жылғы шілде. Орынборда І жалпықазақ съезі өтіп, «Алаш» партиясы құрылды.
1917 жылғы желтоқсан. Орынбордағы ІІ жалпықазақ съезі Алаш автономиясын жариялап, Ә. Бөкейханов басқарған Алашорда үкіметін құрды.
Орталығы мен таратылуы. Үкімет Семейде жұмыс істеді; 1920 жылғы наурызда оны Қырғыз (Қазақ) ревкомы таратты.
Көшбасшылар мен еңбектер. А. Байтұрсынұлы — «Оқу құралы» әліппесі, араб жазуының реформасы; М. Тынышбаев — қазақ тарихы туралы еңбек (1925); М. Шоқай — Түркістан автономиясы басшыларының бірі.
Тағдыры. Алаш көшбасшылары қуғын-сүргінге ұшырады; 1988 жылы А. Байтұрсынұлы, М. Дулатұлы, М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов, Ш. Құдайбердіұлы ақталды.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

«Қазақ» газетінен айырмашылығы, «Айқап» журналы жақтағаны —

A)отырықшылыққа көшу
B)көшпелі шаруашылықты сақтау
C)жер тартып алуды тоқтату
D)Ресейден бөліну

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

«Айқап» журналы (редакторы М. Сералин) қазақтарды отырықшылыққа және егіншілікке көшуге шақырды, мұны жерді сақтап қалу мен шаруашылықты дамытудың жолы деп санады. «Қазақ» газеті жер қазақтарға бекітілмейінше асығыс отырықшылану қауіпті деп есептеді және егіншілік мүмкін емес жерлерде көшпелі мал шаруашылығын қорғады. Жауабы: отырықшылыққа көшу. B — «Айқаптың» емес, «Қазақ» газетінің ұстанымы: басылымдарды шатастырған оқушының таңдауы. C — қазақ жерін қоныс аударушыларға тартып алуға екі басылым да қарсы шықты, сондықтан бұл олардың айырмашылығы емес. D — Ресейден бөлінуді басылымдардың ешқайсысы талап еткен жоқ: олардың авторлары Ресей құрамында қазақтардың құқығын қорғады.

«Алашорда» үкіметі таратылған жыл —

A)1920 жыл
B)1918 жыл
C)1919 жыл
D)1921 жыл

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: A

Қазақстанда кеңес өкіметі жеңгеннен кейін Қырғыз (Қазақ) ревкомы 1920 жылғы 5 наурызда «Алашорда» үкіметін тарату туралы шешім қабылдады. Қате нұсқалар: 1918 жылы «Алашорда» жұмыс істеп тұрды, оның орталығы Семейде болды; 1919 жылы (10 шілдеде) Қазақ өлкесін басқару жөніндегі ревкомның өзі құрылды, алашордашылардың бір бөлігі кеңес өкіметі жағына шықты, бірақ үкімет әлі таратылған жоқ; 1921 жыл — жаңа экономикалық саясатқа көшу мен ашаршылық кезеңі, ол кезде «Алашорда» жоқ еді.

Жиі кететін қателер

Басылымдардың ұстанымын шатастыру: отырықшылыққа «Айқап» шақырды, ал «Қазақ» егіншілік мүмкін емес жерде көшпелі мал шаруашылығын қорғады.
1917 жылғы екі съезді араластыру: шілдеде «Алаш» партиясы құрылды, желтоқсанда Алаш автономиясы жарияланып, Алашорда үкіметі құрылды.
Алашорданың таратылған жылын 1919 жыл деп көрсету: сол жылы ревком құрылды, ал үкімет 1920 жылы таратылды.
Еңбектерді басқа авторларға телу: «Оқу құралы» — А. Байтұрсынұлының, ал қазақтың шығу тегі туралы 1925 жылғы зерттеу Ә. Бөкейхановтың емес, М. Тынышбаевтың еңбегі.

Тақырып бойынша сұрақтар

«Алаш» партиясы мен Алашорда үкіметі қашан және қайда құрылды?: Екеуі де 1917 жылы Орынборда өткен съездерде құрылды. «Алаш» партиясы шілдедегі І жалпықазақ съезінде құрылды, ал желтоқсандағы ІІ жалпықазақ съезінде Алаш автономиясы жарияланып, Ә. Бөкейханов басқарған Алашорда үкіметі құрылды. Үкіметтің орталығы Семей болды, ал 1920 жылғы наурызда үкіметті Қырғыз (Қазақ) ревкомы таратты.
«Қазақ» газеті мен «Айқап» журналының айырмашылығы неде?: «Айқап» 1911–1915 жылдары Троицкіде М. Сералиннің редакторлығымен шығып, қазақтарды отырықшылық пен егіншілікке шақырды. «Қазақ» газетін 1913–1918 жылдары Орынборда А. Байтұрсынұлы мен М. Дулатұлы шығарды; газет жер қазаққа бекітілмейінше асығыс отырықшылану қауіпті деп есептеді. Жерді қоныс аударушыларға тартып алуға екі басылым да қарсы болды.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.