ENTLab
РУСҚазақша
← Барлық тақырып: География

География · ҰБТ-ға арналған теория

Елдердің басқару формасы, құрылысы және астанасы

Тақырып дүниежүзі елдерін басқару формасы, құрылысы, географиялық орны мен астанасы бойынша ажыратуды үйретеді.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 06 Елтану және саяси география негіздері. Геосаясат

ҰТО спецификациясының тармағы: 17 Дүниежүзі елдері

Біздің бағалауымызша, нұсқада бұл тақырып бойынша орта есеппен 2 тапсырма болады (40 тапсырманың ішінде).

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

  • Монархияны республикадан ажырату, мемлекет басшысы британ монархы болатын елдерді білу.
  • Унитарлы мемлекет пен федерацияны мысалдар арқылы ажырату.
  • Елдің орналасу түрін анықтау: аралдық, түбектік, теңіз жағалауындағы, құрлықішілік.
  • Ірі елдердің астанасын білу және оны ең ірі қаламен шатастырмау.

Ең бастысы туралы қысқаша

  • Монархия. Монарх билігі әдетте мұрагерлікпен беріледі: абсолюттік монархия — Сауд Арабиясы, конституциялық (монарх билігін конституция шектейді) — Ұлыбритания.
  • Республика. Мемлекет басшысын сайлайды: президенттік республика — АҚШ, парламенттік (үкімет парламент алдында жауап береді) — Германия.
  • Достастық корольдіктері. Аустралияда, Канадада және Жаңа Зеландияда мемлекет басшысы — британ монархы; Достастықтың басқа мүшелерінің көбі — республикалар.
  • Құрылысы. Унитарлы мемлекетте конституция мен билік біртұтас, бөліктері — әкімшілік бірліктер (Қазақстан); федерация өз билігі бар субъектілерден тұрады (Ресей, АҚШ).
  • Орналасуы. Аралдық елдер — Индонезия, Жапония; түбектік — Италия; мұхитқа шыға алмайтын елдер — Қазақстан, Моңғолия.
  • Елорда. Елдің астанасы ең ірі қаласы болмауы мүмкін: Марокко — Рабат, Аустралия — Канберра.

Талдауы бар тапсырмалар

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Марокконың астанасы болып табылатын қала
  • A)Касабланка
  • B)Марракеш
  • C)Рабат
  • D)Танжер
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: C

Марокко Корольдігінің астанасы — Атлант мұхиты жағалауындағы Рабат қаласы. Касабланка — елдің ең ірі қаласы әрі басты порты, бірақ астана емес: «ең ірі қала = астана» деген қате. Марракеш — белгілі тарихи және туристік орталық, бұрынғы әулеттердің астанасы болған. Танжер — Гибралтар бұғазы жанындағы порт.
Толығымен архипелаг аралдарында орналасқан мемлекет
  • A)Моңғолия
  • B)Индонезия
  • C)Тайланд
  • D)Вьетнам
Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

Индонезия Малай архипелагының мыңдаған аралында (Ява, Суматра, Сулавеси және т.б.) орналасқан — әлемдегі ең ірі аралдық мемлекет. Моңғолия — теңізге шығатын жолы жоқ ішкі континенттік ел. Тайланд Еуразия материгінде, Үндіқытай және Малакка түбектерінде орналасқан (қате: теңіз курорттары бар Оңтүстік-Шығыс Азия елін аралдық деп ойлау). Вьетнам — Үндіқытай түбегіндегі теңіз жағалауындағы ел.

Жиі кететін қателер

  • Ең ірі не ең танымал қаланы астана деп санайды: Касабланканы Марокконың, Сиднейді Аустралияның, Ыстамбұлды Түркияның астанасы деп ойлайды. Астананы қаланың көлемі мен атағына қарамай бөлек тексер.
  • Британияның бұрынғы отарын немесе Достастық мүшесін монархия деп ойлайды. Үндістан мен ОАР — Достастық мүшелері, Ирландия — Британияның бұрынғы иелігі; үшеуі де республика, мемлекет басшысы — президент.
  • Материктегі теңіз жағалауындағы елдерді аралдық деп атайды: Тайланд пен Вьетнам Үндіқытай түбегінде жатыр, ал аралдық мемлекет — Индонезия.
  • Монархияда елді міндетті түрде монархтың өзі басқарады деп ойлайды. Парламенттік монархияда (Ұлыбритания, Жапония) елді іс жүзінде парламент пен үкімет басқарады.

Тақырып бойынша сұрақтар

Король Аустралияда емес, Ұлыбританияда тұрса, неге Аустралия монархия саналады?
Аустралия — конституциялық монархия. Оның мемлекет басшысы — британ монархы, ол Ұлыбританияның және Достастықтың тағы бірнеше елінің де басшысы саналады. Аустралияның өзінде монархтың өкілі — генерал-губернатор, ал елді іс жүзінде парламент пен премьер-министр бастаған үкімет басқарады. Канада мен Жаңа Зеландия да осылай құрылған.
Унитарлы мемлекеттің федерациядан айырмашылығы неде?
Унитарлы мемлекетте конституциясы, заңнамасы және билік жүйесі біртұтас, ал облыстар мен аудандар әдетте өз конституциясы жоқ әкімшілік бірліктер болады; Қазақстан осылай құрылған. Федерация субъектілерден (штаттар, жерлер, республикалар) тұрады, олардың өз өкілеттігі шегінде жеке билік органдары мен заңдары бар: Ресей, АҚШ, Германия, Үндістан.
Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.