Кеңес дәуірінде қазақ жазуы қандай әліпбилерге көшті?

1920 жылдардың басында қазақтар А. Байтұрсынов қазақ тіліне бейімдеген араб жазуын қолданды. 1929 жылы латын әліпбиіне, ал 1940 жылы орыс графикасына негізделген кирилл әліпбиіне көшті. Реті мынадай: алдымен араб жазуы, сосын латын әліпбиі, ең соңында кирилл әліпбиі.

Қаныш Сәтбаев немен танымал?

Қаныш Сәтбаев — Жезқазған мыс кен орнын зерттеп, оның мол қорын дәлелдеген геолог. Ол республика ғылымын басқарып, 1946 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті болды. Оны Қазақстан ғылымының негізін қалаушылардың бірі деп санайды.

← Барлық тақырып: Қазақстан тарихы

Қазақстан тарихы · ҰБТ-ға арналған теория

Кеңестік Қазақстандағы білім мен ғылым

Кеңес жылдарында Қазақстан жаппай сауатсыздықтан өз Ғылым академиясын құруға дейінгі жолды жүріп өтті. Тақырып білім, ғылым, әдебиет, театр және кино салаларын қамтиды.

Осы тақырып бойынша жаттығуТолық қолжетімділік болса — осы тақырып бойынша жаттығу, болмаса — пән бойынша тегін тест.

ҰБТ бұл тақырыптан нені тексереді

Бөлім: 05 XX ғасырдың екінші жартысы - XXI ғасырдың басындағы Қазақстан

ҰТО спецификациясының тармағы: 52 Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім мен ғылым

Біздің бағалауымызша, бұл тақырып бойынша тапсырма әр нұсқада кездесе бермейді: 20 тапсырманың ішінде орта есеппен біреуден аз.

Осы пән бойынша ҰБТ 2026 спецификациясы: тақырыптар мен тапсырмалар

Не істей білу керек

Әліпбилердің ауысуын, жоғары оқу орындары мен театрдың ашылуын, Ғылым академиясының құрылуын хронологиялық ретпен орналастыру
Ғалымдар мен жазушыларды жетістіктерімен және шығармаларымен сәйкестендіру
А. Байтұрсынов пен Қ. Сәтбаевтың білім мен ғылымға қосқан үлесін түсіндіру

Ең бастысы туралы қысқаша

Сауат ашу. 1920–1930 жылдары ересектер арнайы мектептер мен курстарда жаппай оқу мен жазуға үйретілді.
Әліпби. А. Байтұрсынов қазақ тіліне бейімдеген араб жазуы 1929 жылы латын әліпбиіне, 1940 жылы кирилл әліпбиіне ауыстырылды.
ЖОО мен академия. 1928 ж. — алғашқы жоғары оқу орны, Қазақ педагогикалық институты; 1934 ж. — ҚазМУ; 1946 ж. — Қазақ КСР Ғылым академиясы.
Қ. Сәтбаев. Жезқазған мыс кен орнын зерттеген геолог, Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті.
Әдебиет. М. Әуезов — «Абай» романы (КСРО Мемлекеттік сыйлығы, 1949) және «Абай жолы» эпопеясы; І. Есенберлин — «Көшпенділер»; Ә. Нұрпейісов — «Қан мен тер».
Театр мен кино. 1926 жылғы 13 қаңтарда Қызылордада тұңғыш ұлттық театр ашылды; 1938 жылы алғашқы қазақ көркем фильмі «Амангелді» экранға шықты.

Талдауы бар тапсырма

ENTLab тапсырмалар қорынан, ҰТО нұсқаларынан емес. Алдымен өзің шешіп көр, содан кейін талдауын аш.

Оқиғаларды хронологиялық ретпен орналастырыңыз: 1) Қазақ КСР Ғылым академиясының құрылуы; 2) «Қазақ» газетінің алғашқы нөмірінің шығуы; 3) Қазақ мемлекеттік университетінің ашылуы; 4) Қызылордада қазақ драма театрының ашылуы.

A)2, 3, 4, 1
B)2, 4, 3, 1
C)3, 2, 4, 1
D)2, 3, 1, 4

Жауабы мен талдауы

Дұрыс жауап: B

«Қазақ» газеті 1913 жылы шыға бастады, Қызылордада қазақ драма театры 1926 жылы ашылды, Қазақ мемлекеттік университеті — 1934 жылы, Қазақ КСР Ғылым академиясы 1946 жылы құрылды. Реті: 2, 4, 3, 1 — жауап B. A (2, 3, 4, 1) — университет театрдан бұрын қойылған: оқушы театрдың Қызылорда астана болған кезде ашылғанын ұмытады. C (3, 2, 4, 1) — университет бірінші қойылған: оқушы оны революцияға дейінгі кезеңге жатқызады. D (2, 3, 1, 4) — театр соңғы қойылған: оқушы 1926 жылғы алғашқы театрды Алматының кейінгі театрларымен шатастырады.

Жиі кететін қателер

Авторларды шатастырады: «Көшпенділер» трилогиясын І. Есенберлин, «Қан мен тер» трилогиясын Ә. Нұрпейісов жазды, ал М. Әуезов — төрт кітаптан тұратын «Абай жолы» эпопеясының авторы.
ҚазМУ-ды (1934) республиканың алғашқы жоғары оқу орны деп атайды. Алғашқысы — 1928 жылы Алматыда ашылған оқу орны, ол 1930 жылдан бастап Қазақ педагогикалық институты (ҚазПИ) деп аталды.
Әліпбилердің ретін шатастырады: алдымен латын әліпбиі (1929), содан кейін кирилл әліпбиі (1940) енгізілді, керісінше емес.
Тұңғыш ұлттық театр Алматыда ашылды деп ойлайды. Ол 1926 жылы сол кездегі астана Қызылордада ашылды.

Тақырып бойынша сұрақтар

Кеңес дәуірінде қазақ жазуы қандай әліпбилерге көшті?: 1920 жылдардың басында қазақтар А. Байтұрсынов қазақ тіліне бейімдеген араб жазуын қолданды. 1929 жылы латын әліпбиіне, ал 1940 жылы орыс графикасына негізделген кирилл әліпбиіне көшті. Реті мынадай: алдымен араб жазуы, сосын латын әліпбиі, ең соңында кирилл әліпбиі.
Қаныш Сәтбаев немен танымал?: Қаныш Сәтбаев — Жезқазған мыс кен орнын зерттеп, оның мол қорын дәлелдеген геолог. Ол республика ғылымын басқарып, 1946 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті болды. Оны Қазақстан ғылымының негізін қалаушылардың бірі деп санайды.

Осы тақырып бойынша жаттығу

ENTLab теорияны ҰТО спецификациясы негізінде өз сөзімен жазады. Біз ҰТО емеспіз және онымен ешқандай байланысымыз жоқ.